May 30, 2026

پرویز قئلئج‌خانئ‌یه گؤره

ممد علی 


گنجه‌لی‌بگ کوچه‌سینده‌ن بیر آز آشاغئ‌دا، شهناز خیاوانئندا انیردیم آشاغئ شهناز آغزئنا، میارمیارا؛ گؤزوم ساتاشدئ دانشگده‌نین تلفونچوسو، آقا  مِشینچی‌یه. سلام‌لاشدئق، نِجه‌سن؟ ساغ اُل. دوشوردوم یُلا گِده‌م کی، دِدی فوتبال اُیونو اُلاجاق، ایران- اسرائیل. گل اُتوراق منیم ماشئنئمدا رادیودان قولاق آساق.

May 25, 2026

«ولی» سیاستینه و دیپلمات‌لئغئنا بیر قوش باخئشئ

ممدعلی 

غربی دین‌لر سایئلان اوچ دینین [یهودی‌لیک، مسیحی‌لیک و موسورمانلئق] مؤمنلرین اوستونده حدسیز اختیارئ الان  خاخاملئق دا، کیلیسه ده، موسورمانچئلئق‌دا، دینه قوللوق اِده‌ن زومره‌لر، زمانه‌نین تؤره‌تدیگی «ثروه‌ت‌»دن، ایللاه دا اوچونجوسو کی، قاباقکئلارئن اوستونه کسدی؛ اؤزلری اوچون وِرگی آدئندا گلیر یُلو دوزه‌لتدیلر. آمما شیعه ماللالارئ  شیعه‌لیک اساسئندا، بوندا دا آیرئ سِچگی‌لیگی، سیّد و سیّد اُلماما شکلینده ایشه سالئب وسیّده اوستونلوک وِِردیلر.

Apr 14, 2026

نوبلچی‌لر ایله باش باشا قُشماق اُلارمئ؟…

ممدعلی 

 سُن گونلرده بیر پارا فارس دیل‌لی سایتلاردا (ایران امروز، ایران قلوبال، و گویا)   دِمُکراتلاشما  ایشی، قاباقلار گؤرونمه‌میش اِله بیر اؤلچویه چاتئب کی، انقلابدان سُنرا،- ۱۳۵۷نجی ایلین انقلابئ- شاهئن و شاهلئغئن دِوریلمه‌سی گیجه‌للنمه‌سینده‌ن  باش آچا بیلمه‌ین شاهچئلار، قاباقکئ انصافسئزلئق‌لارئ و قانونسوزلوقلارئ یاسالاماق اوچون سولانمئش میدان تاپئبلار. بِله بیر دؤشه‌مه‌ده، ۲۳ ایل بوندان قاباق نوبل صُلح جایزه‌سی آپاران خانئم شیرین عبادی‌نین آدئنا و یادئنا بیر نِچه یازئ گؤزومه ده‌یدی.

Feb 16, 2026

بیر گون وار ایدی، بیر گون یُخ ایدی…

ممدعلی  

گونلرین بیر گونونده،

گوندوز اُخودوغوم آیرئ آیرئ خبرلری گِجه یِریمه گیره‌نده یادئما سالاندا، بیر نِچه‌سینه گؤره دوروخوب دوشونمه‌لی اُلدوغومو بِینیمده انده‌ر دؤنده‌ر اِده اِده، منی یوخو توتور، و یاتئرام. آمما منیم یاتماغئما باخمایان بِیین، اؤز سلقه سهمانئندا یِربه‌یِر اِتدیگی گؤردوکلریمین، اُخودوقلارئمئن، اِشیتدیک‌لریمین، نِجه اُلور کی، بیر پاراسئنا آرتئق ایشئق سالئر؛ و بو آرادا من یوخودا میرزه جلیل محمدقولوزاده‌نی گؤروره‌م؛ ماللانصرالدین ژورنالئ‌نئن میرزه جلیلی.

Aug 3, 2025

سو . .

ممدعلی 


شیمی‌ده ایکی آتُم هیدرُژن (یونگول یا آغئر) و بیر آتُم اُکسیژن دن دوزه‌لمیش آخار مُلِکول‌لره سو دِییله‌ر کی، عادی ایستی لیک و باسقئ دا، رنگسیز، ایی‌سیز و دادئ اُلمایان دئر.

یِر کوره‌سی‌نین اوچ دؤرددن بیری سو ایله اؤرتولوبدور. و اُنون اوستونده وار اُلان بوتون بیتگی‌لر و حیوانلار، اُ جومله‌دن اینسان بده‌نی قورولوشو و ترکیبی یوزده آلتمئش سودان دوزه‌لیب کی هِچ، گونده‌لیک یاشایئشئندا دا، سو اُلماسا، وارلئغئ و دیریلیگی تهلوکه‌یه دوشوب و بو سویون اُلماماسئ اوزانسا، اُلارئن اؤلومونه و آرادان گِتمه‌سینه سبب اُلار.

Jul 6, 2025

ترسا بالاسئ

ممدعلی 

اده‌بیات دونیاسئندا، بیزیم شعرین امدیگی ایکی قایناقدان بیرینجیسی، سِوگی، وورغونلوق، عشق اُلماق‌لا، ایکینجیسی ده ایچگی، شراب، چاخئردان آد آپارئلئب.

سِوگی غریزی اُلاراق، ایسته‌ر ایسته‌مز، گؤزه‌ل‌لیگه اوز توتار، کی اُ اؤزو ده، یِرینده‌ن آسئلئ اُلدوغو اوچون، و هابِله هره‌نین سلقه‌سینه گؤره، هر یِرده و هر حالدا بیربیری ایله اوست اوسته دوشمه‌ز. بورادا گؤزه‌ل‌لیک دییه‌نده ده، بیرینجی یِرده اینسان گؤزه‌ل‌لیگی دیر کی، اُنون کُد یا رمز آدئ دا، گؤزه‌ل، سِوگیلی، یار، دیلبر، ایسته‌کلی، بوت، صنم، پری و آیرئ آدلار، وبؤیوک جلیل محمدقولوزاده‌نین داناباش کندی احوالاتئ یازئسئندا دِییلن، و هامان احوالاتدا ماللا سؤیله‌ین لقب، یانئ  «آیامالار«دئ.

Apr 17, 2025

اِششه‌ک‌نامه

ممدعلی 

بیزلربِله توتوروق کی، هامئ بیلیر اِششه‌ک نه دیر. آمما دُغرودان هامئ بونو بیلیر؟ و آمما هانسئ هامئ؟ هامئ، یانئ کیم؟  دییه‌نده کی هامئ نفس چکیر، بللی دیر کی، هامئ، ممه‌یی‌ینده‌ن پپه‌یی‌ینه جان هر کیم وار. آمما هامئ بیلیر اِششه‌ک نه دیرده، بو هامئ کیمدی؟ ایندی‌لر هامئ کوچه باجادا اِششه‌ک گؤرور، و بیلیر کی بو اِششه‌ک دی؟ بیر اوشاق کی، شهرده دُغولوب، قاباقکئلار کیمی، یانئ بیزیم کیمی یاشلئ‌لارا تای، هر گون یوکلو، یوکسوز اِششه‌ک گؤرور؟ هرده‌ن بیر اِششه‌ک آنقئرتئسئ اِشیدیر؟

Sep 10, 2024

«قره»‌ سؤزو، قرآغاج محله‌سی و تبریزده محله‌لرین و کوچه‌لرین آدئنا گؤره

ممد علی 

بیزلر هامئ‌مئز، شهریمیز تبریزی ایسته‌مکده‌ن، اُنا گؤره هر نه خبر اِشیده‌نده، عکس زاد گؤره‌نده، یازئ مقاله اُخویاندا، اُلارئ خُشلایئب و بیر پارا زمانلار، سؤزون هاردان گلمه‌سینه باخمئرئق، و یازئلان سؤزلره گره‌کلی دقت اِتمیریک‌ و لحظه‌لرین کِفینه جوموروق. و بِله اُلابیلیر کی، بیر پارا خئردا زادلار گؤزوموزده‌ن یایئنئر، و سُرالار یادئمئزا دوشنده دِییریک، هن، اُرا باخ !.

Apr 25, 2024

هیدایت سلطانزاده‌نین دونیادان گِتمه‌سینه گؤره...

ممد علی 

هیدایت ۲۰۲۳ نجو ایلین مارس آیئ‌نئن ۱۵نده، بِزیکدیره‌ن بیر کِفسیزلیگه بش ایل تابلاشاندان سُنرا، دونیادان گِتدی. بو گِتمک، هامئ‌نئن، و هره‌نین بیر تهه‌ر گِتمه‌سی کیمی، اؤزو ایله بیر تاریخی و بیر دونیانئ آپاردئ. آخئ هره‌نین اؤزونون بیر دونیاسئ اُلار. بو دونیا، بعضی یِرلرینده آیرئ‌لارئنکئنا بنزه‌سه ده، بیرینده آز، بیرینده چُخ اؤزونه گؤره‌لیگی ده اُلار. و بو اؤزونه گؤره‌لیک‌دی کی، بیری‌نین دیریلیک چاغئ‌نئ اِشیتمه‌لی، هیجانلئ و اُخومالئ اِده‌ر. آمما تأسف کی، هیدایت منیم بیلدیگیمه گؤره، خصوصاً یزد زیندانئ خاطیره‌لرینی منه، و آیرئ‌لارئنا دا دِدیگی ایله، یازئ تهرینه سالمامئشدئر، و اُلو کی، سُرالار دا مره‌ض و اُنون درمانلارئ، بو ایش اوچون گره‌ک مجالئ تاپماغا امکان قُیمامئشدئر.

Dec 5, 2023

دِدین یوزده نِچه؟ اُرتوقرافی سِمینارئندان بویانا…

ممد علی  


چُخدان بری، بیزیم دیلیمیزی آلچالتماق اوچون دریده‌ن قابئقدان چئخان بللی قوه‌لر، و اُنلارئن یِرلی ال‌بیرلری، هر بیر تهر سؤزه، تؤهمته ال آتئبلار. اُنو چنگیزخان موغول‌لارئ‌نئن دیلینده‌ن توتوب، آذری آد قُیولموش بیر تانئنماز دیلین یِرینه اُتورموش، غصبی بیر دیل کیمی آدلاندئرماق، بو یوروش‌لرین دؤیوش هایلارئ یِرینی توتوب؛ و اُنو کؤکونده‌ن قازماق نیتی ده دانئلمایئب‌دئر.  تبریزلی احمد کسروی‌نین یازئلارئندان سُنرا، ایللاه دا ۱۳۲۵ده ملی حکومتین یئخئلدئغئندان بویانا ،تبریز دانشگاهئ اده‌بیات دانشگده‌سینه مأمور گؤنده‌ریلمیش دکتر ماهیارنوابی‌نئن باشئنا جُمالاشان یاد، و یِرلی اوستادلار هیم‌بیر اُلوب، دیلیمیزی آردئ، آراسئ کسیلمه‌ین هجوماِ اوزبه اوز قُیموشدور.

Apr 4, 2023

ھیدایت سلطانزاده نین دونیادان گِتمه سینه گؤره...

ممد علی 


ه
یدایت ٢٠٢٣ نجو ایلین مارس آیئ نئن ١۵نده، بِزیکدیره ن بیر کِفسیزلیگه بش ایل تابلاشاندان سُنرا، دونیادان گِتدی. بو گِتمک، ھامئ نئن، و ھره نین بیر تھه ر گِتمه سی کیمی، اؤزو ایله بیر تاریخی و بیر دونیانئ آپاردئ. آخئ ھره نین اؤزونون بیر دونیاسئ اُلار. بو دونیا، بعضی یِرلرینده آیرئ لارئنکئنا بنزه سه ده، بیرینده آز، بیرینده چُخ اؤزونه گؤره لیگی ده اُلار. و بو اؤزونه گؤره لیک دی کی، بیری نین دیریلیک چاغئ نئ اِشیتمه لی، ھیجانلئ و اُخومالئ اِده ر. آمما تأسف کی، ھیدایت منیم بیلدیگیمه گؤره، خصوصاً یزد زیندانئ خاطیره لرینی منه، و آیرئ لارئنا دا دِدیگی ایله، یازئ تھرینه سالمامئشدئر، و اُلو کی، سُرالار دا مره ض و اُنون درمانلارئ، بو ایش اوچون گره ک مجالئ تاپماغا امکان قُیمامئشدئر.


یازی نین کامیلین بورادا اوخویون 



Nov 15, 2022

سو ...

ممد علی 

شیمی‌ده ایکی آتُم هیدرُژن (یونگول یا آغئر) و بیر آتُم اُکسیژن دن دوزه‌لمیش آخار مُلِکول‌لره سو دِییله‌ر کی، عادی ایستی لیک و باسقئ دا، رنگسیز، ایی‌سیز و دادئ اُلمایان دئر.

یِر کوره‌سی‌نین اوچ دؤرددن بیری سو ایله اؤرتولوبدور. و اُنون اوستونده وار اُلان بوتون بیتگی‌لر و حیوانلار، اُ جومله‌دن اینسان بده‌نی قورولوشو و ترکیبی یوزده آلتمئش سودان دوزه‌لیب کی هِچ، گونده‌لیک یاشایئشئندا دا، سو اُلماسا، وارلئغئ و دیریلیگی تهلوکه‌یه دوشوب و بو سویون اُلماماسئ اوزانسا، اُلارئن اؤلومونه و آرادان گِتمه‌سینه سبب اُلار.

Nov 18, 2021

کانادا و کِبِک

ممدعلی 

کتاب روند شکل‌گیری قانون اساسی کبک و کانادا نوشته‌ی دکتر فریدون بابایی خامنه، استاد بازنشسته‌ی دانشگاه مونترآل را خواندم.

این کتاب با ۱۳۵ صفحه و ۲۲ فصل با پی‌نوشت و جدول‌ها و پیوستهایی برای مراجعه به جزئیات نوشته‌ی کتاب، توسط نشریه هفته مونترآل منتشر شده است.

کتابی است خواندنی، نه تنها برای فارسی‌دانهای ساکن کانادا در ایالات مختلف آن، بلکه برای کسانیکه خارج از کانادا زندگی میکنند، و بی توجه به وقایع آن نیز آموزنده و جالب است.

Mar 19, 2021

ایبیش، منوش

ممد علی 

 ایکیسی ده، بیزیم اِوده‌ن یوز متر آشاغئدا، دروازا کوچه‌سینده گورجانلئ‌لارئن بیرینجی سُل ‌‌دؤنومونده‌کی دربندده، دیبه بیر آز قالان؛ منوش ساغدا بالا بیر هشتی کیمی‌ده؛ ایبیش ده سُلدا پیلله ایله انیلن چوخور دربندده اُلاردئلار. 

Dec 13, 2020

ایواز طاها جنابلارئنا، حؤرمت‌له

ممدعلی

بو یازئ ایواز طاها جنابئنا یازئلارکن، اُنو شخصی بیر مکتوب  دا سایماماق اُلار.

 بیر آی زاد بوندان قاباق سایتلاردا قُیولموش آذربایجان دیلینده سؤزلوک آدلئ کیتابا گؤره یازئلان بیر مقاله اوچون گؤنده‌ریلن تفسیر و یُرمالارئن ایچینده، ایواز طاها آدئندا بیر جنابئن دا نِچه سطرلیک سؤزو یازئلمئشدئ.

May 1, 2020

سیصدگل سرخ، و تنها یک، گل نصرانی؟

ممدعلی

دوستی نوشته‌ی کوتاهی را که از دوست دیگرش دریافت کرده بود،  به خاطر رابطه‌ی آن نوشته با  شهرمان تبریز، و تاریخش، باپست الکترونیکی برایم ارسال کرده بود که من هم از مضمون آن بهره‌مند شوم.
 در  آن نوشته‌ی کوتاه، همشهری ناشناسم،  منقلب شدن وهیجان خود را از دیدن تصویر یک  پرستار بیمارستانی در ایران بیان داشته بود که در یکی از این وسایط مدرن ارتباطی اینستا و فیس و تویت ... - و من محروم از آن‌ها  - مشاهده کرده بود با قطعه شعر   « ما گر ز سر بریده می ترسیدیم : در محفل عاشقان نمی‌رقصیدیم» نوشته بر روپوش خانم پرستار که، برخلاف مرسوم اروپا روپوش خود را مانند پالتو معمولی یعنی بسته از جلو پوشیده بود و بنا براین  نوشتن شعر بر روی آن ممکن بود.

Mar 7, 2020

آی ایشئغئندا

ممد علی

1
`       آی ایشئغئندا
 سحری تِز ایدی. گونون چئخماسئنا هله چُخ قالئردئ. آمما دهلیز ایشئق ایدی. تانئش بیر ایشئق. اِشیکده‌ن گلیردی.  بُینومو  اه‌یدیم پنجره‌دن اِشیگه، یوخارئ‌یا باخدئم.  اؤزو ایدی. آی اؤزو ایدی. اُن دؤرد، اُن بِش گِجه‌لیک آی. اِله هامان تانئدئغئم آی.
آیئن ایشئغئ اؤزلونده گونون ایشئغئ دئر کی، آی اُنو بیزه گؤنده‌ریر، یا بیزه سارئ دؤنده‌ریر.

Dec 22, 2018

تورکو دیل‌لرینده سسلی‌لرین یازئلئشئنا بیر باخئش

محمد علی

آدامدا، سس بُروسوندان آخان هاوانئن، دیله گتیرمه‌سی قارشئسئندا  انگل تؤره‌ده‌ن بیر زاد اُلمایاندا، بو دانئشئق سسی،یا فُنِِم، سسلی، یا (صائیت، صائت) آدلانار.

سس بُروسوندان آخان  هاوانئن، آغئزدان  چئخاندا،  دیلین،   داماغئن،  و دُداقلارئن دوروشونا گؤره ده‌ییشن دانئشئق سسی،یا فُنِم، سس‌سیز یا (صامیت، صامت) آدلانار.
یِر اوزونده دانئشئلان نِچه مین دیلین هره‌سینده بیر نِچه سسلی فُنِم وار کی، سایئ سس‌سیز فُنِم‌لرده‌ن آز اُلماقلا، بیربیرینده‌ن فرقلی دیر.

Nov 19, 2018

آلتمئشلاردا نه لر اُلدو، نه لر ده اُلمادئ؟

ممد علی

آذربایجان جمهوریتی‌نین  آدلئم تاریخچی‌سی جمیل حسنلی‌نین «آذربایجاندا سُوِت لیبرالیزمی ، حاکمیت، ضیالئ‌لار، خلق» (۱۹۵۹-۱۹۶۹) آدئندا، سُن، ماراقلئ، قالئن (۷۵۹ صفحه) کیتابئ ۲۰۱۸ده چاپدان چئخئب. ۱۴ فصل‌دن دوزه‌لمیش بو کیتابدا استالين اؤلنده‌ن و دالئسئ بِِریا و میرجعفر باقئراُف اعدام اُلاندان سُنرا، ۱۹۵۴ ده ایمام مصطفایف  آذربایجان کمونیست پارتیاسئنا بیرینجی کاتیب اُلوب، و یازئلان‌لارا گؤره اؤز دؤرانئندا جمهورودا آذربایجان دیلی‌نین روس دیلینده‌ن اوستون توتولماسئ، و هابِله مسکودا شوروی کمونیست حزبی قورولتایئندا روس دیلینده یُخ، آذربایجان دیلینده نطق اِتمه‌سینه گؤره،  ۱۹۵۹نجو ایلده، باشاراجاقسئزلئق عنوانی ایله، آمما کؤکونده  ملتچی‌لیک اتهامي ایله، میرزه ابراهیم‌اُف‌لا بیرلیکده، مالنکف دان سُرا ایش باشئنا گلمیش خروشف گیلین الی ایله ایشده‌ن چئخاردئلاندان سُراکئ اُن ایلین حادثه‌لرینده‌ن دانئشئر.

Apr 3, 2018

سیز «از جومله» ایستیرسیز بِله یازاسئز؟

ممدعلی

ایره‌لی گون ادیب و ادبیات تاریخی آختارما ایشینده ده چالئشان بیر هم یرلیمیزله، دیلیمیزه و اُنا دخلی اُلان زادلارا گؤره دردلشیردیک. آشاغئدا گتیریلن یازئ بو دانئشئغئن بیر یانلئ دالئسئ، و بوتون‌لشدیریلمیشی، و بیر حسابا دا بیر آز یِتیشدیریلمیشی دیر.
حِییف کی، آذربایجانلئ‌لار ایچینده دب دوشموش رأی آیرئلئغئ، و آز تاپئلان سؤز بیرلیگی، بیز ایکی هم‌یِرلی‌نین ده اِله بیل آلنئنا یازئلمئشدئ.