حرکت 21 آذر در آذربایجان

گفتگو با دکتر بهزادی 

پرسش- جناب آقاي بهزادي شما در زمان حکومت ملي آذربايجان مقيم تبريز بوده و از نزديک شاهد فعاليت‎هاي انجام شده بوديد، لطفا” در خصوص اقدامات فرهنگي، اجتماعي و اقتصادي حکومت ملي آذربايجان برايمان صحبت کنيد.

 پاسخ- مايلم قبل از برشمردن فهرست‌وار اقدامات حكومت ملي آذربايجان، جمع‌بندي كه آبراهاميان در كتاب «ايران بين دو انقلاب» از اقدامات حكومت ملي آذربايجان كرده است، از صفحه 54 آن كتاب نقل كنم:

 «حتي مخالفان فرقه هم به ناچار پذيرفتند كه در عرض اين يكسال خدمات و كارهايي بيشتر از دوران بيست‌ ساله رضاشاه انجام گرفته است».

بیست و یک آذر، تاریخ دروغ که با خون نوشته شد

شهاب برهان 

در ۲۱ آذر ۱۳۲۵، چه چیزی نجات پیدا کرد؟ آذربایجان از “چنگال اهریمن “؟  نه، آنچه با سقوط پیشه وری و فرقه دموکرات و حکومت ملی آذربایجان نجات پیدا کرد، آذربایجان نبود، نجات شووینیسم ایرانی  بود از پذیرش چند ملیتی بودن سرزمین موسوم به ایران و به رسمیت شناختن هویت ملت های ساکن ایران. نجات دیکتاتوری مرکز و سلطه گری فارس از دموکراسی خواهی و عدالت طلبی پیرامونی شدگان به عُنف، و از خود مختاری و خود مدیریتی سرزمینی؛  نجات سروری و سلطه فارس بر غیر فارس؛ نجات مرکز از کابوس بیداری و حق طلبی پیرامونی شدگان

فرقه دمکرات آذربایجان دیروز، امروز، فردا

محمد حسین یحیایی 

78 سال پیش فرقه دمکرات آذربایجان از سوی گروهی از روشنفکران، فعالان سیاسی و اجتماعی با پپشتیبانی توده های مردمی پایه گذاری شد و در مدت کوتاهی حکومت ملی خود را تشکیل داد.هرچند عمر این حکومت کوتاه بود و کارهای ماندگاری از خود بیادگار گذاشت که هنوز هم بخشی از صفحات زرین تاریخ آذربایجان است. نگاهی به تاریخ نشان می دهد که از روز های نخستین این جنبش و خیزش مردمی برای رسیدن به حقوق سیاسی، اجتماعی و اقتصادی خود خاری در چشمان ارتجاع حاکم بوده و برای زدودن آن از خاطره ها به هر ترفندی دست زده است، نخست این جنبش بزرگ را انکار و سپس با لشگر کشی و کشتار به پاک کردن خطوط آن از اذهان پرداخته است.

بیانیه 12 شهریور منشور آزادی برای ثبت در تاریخ نوشته شد

محمد حسین یحیایی 

بعد از برکناری « رضا شاه » از قدرت، جنب و جوش بزرگی در آذربایجان شروع شد تا به سال ها تحقیر و ظلم پایان دهد، در اولین فرصت « جمعیت آذربایجان» متشکل از آزادی خواهان شکل گرفت و ارگان خود را با نام « آذربایجان » منتشر کرد تا افکار و اندیشه های آزادی خواهی را به دو زبان فارسی و ترکی منتشر کند. مدیریت آن را « میرزا علی شبستری » و سر دبیری آن را « اسماعیل شمس » بعهده داشتند. روزنامه پایگاه خود را در بین مردم به سرعت پیدا کرد، گاهی مردم در کنار کیوسک های روزنامه فروشی تجمع می کردند و از مردم درخواست می کردند که بخش ترکی آن را که قابل فهم بود برایشان بخوانند، از همان روز های نخست باران تهمت و افترا از سوی ارتجاع و مدافعان آنان در « تهران » باریدن گرفت.

«دستاوردهای نهضت ۲۱ آذر و مبارزه امروز ما»

احد واحدی 

ایران را طوفان انقلاب دربرگرفته است؛ جنبش انقلابی “زن، زندگی، آزادی” که در سه ماهه اخیر آغاز شده است، پایان رژیم آزادی کش مذهبی را نوید می دهد و همه ی رنج ها، دردها، تبعیض ها و نابسامانی های دیگر را که در بعد از انقلاب مشروطیت و بویژه در ۴ دهه اخیر به مردم ایران تحمیل شده اند، در خود منعکس دارد.

نهضت ۲۱ آذر که ۷۷ مین سالگرد خود را سپری می کند در ذات خود جنبش دموکراتیک و مردمی بود که تلاش داشت بر عقب ماندگی های مختلف اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی، ظلم و ستم ملاکین، فقر و تیره روزی دهقانان، زورگویی ژاندرامها و مامورین دولتی غلبه کرده و منبع اصلاحات اساسی در جامعه آنروز  ایران گردد.

21 آذر

21 آذرین پارلاق خاطره سینه عشق اولسون!

 

آذربايجان ميلى حؤکومتینین خاطره سینه عشق اولسون!

فرقه دمکرات آذربایجان ( پروژه آزادی ناتمام ) بخش دوم

محمد حسین یحیایی

با انتشار بیانیه 12 شهریور ( مراجعتنامه ) که سند راهبردی فرقه بود زمینه حکومت ملی آذربایجان فراهم آمد، پیشه وری در اولین شماره روزنامه « آذربایجان » نوشت: فرقه فعالیت خود را آغاز کرد، بیانیه 12 شهریور مورد با استقبال گرم و گسترده مردم روبرو شد، آنان با ابراز احساسات باز شدن راه بسوی سعادت و آزادی را حس کردند و در مقاله دیگری با عنوان « حرف آخر ما بر سر دو راهی » نوشت: ما با تمام توان خود برای حفظ دمکراسی و آزادی سوگند خورده ایم... آذربایجان توان اداره کردن خود را دارد... حکومت تهران باید بفهمد که بر سر دو راهی قرار گرفته و آذربایجان راه خود را انتخاب کرده است،به آزادی و دمکراسی و اصول آن وفادار خواهد ماند.جشن و شادی از این نوشتار و گفتار و امید به آینده در مردم آذربایجان که در بدترین شرایط اقتصادی به سر می بردند

فرقه دمکرات آذربایجان ( پروژه آزادی ناتمام ) بخش نخست

محمد حسین یحیایی

سرمای شدید و گاهی استخوان سوز در روز های پایانی پائیر که بیشتر خود را در بلندی های آذربایجان نشان می دهد یاد آور قیام بزرگ مردم در 21 آذر است که در آن آذربایجان یک پارچه به پا خواست تا مبارزه خود را برای آزادی و رهایی از ستم، غارت، ارتجاع و خائنین به میهن و مردم به پیش ببرد و مسیر پیشرفت و ترقی که از سوی استبداد و ارتجاع مسدود شده بود، صاف و هموار سازد، در این راستا فرقه دمکرات آذربایجان که خود را وارث جنبش های پیشین در آذربایجان می دانست از سوی روشنفکران، هنرمندان، نویسندگان، ملی گرایان ترک آذربایجان و... تشکیل شد، البته زمینه تشکیل فرقه دمکرات آذربایجان از سال ها پیش با مشروطه خواهی، جنبش خیابانی و تحرک های گوناگون اجتماعی آماده شده بود که با استبداد رضاخانی گرفتار سرکوب وقفه شده و با کناره گیری وی از قدرت باردیگر جان تازه ای گرفت، ولی این بار نیز با میراث داران همان استبداد که با تمرکز قدرت اقتصادی و سیاسی در مرکز و همکاری با ارتجاع داخلی و خارجی قدرتمند شده بود و خود را باز یافته بود روبرو شد. 

بازخوانی بیانیه 12 شهریور

محمد حسین یحیایی

75سال از انتشار سند مهم و تاریخی بیانیه 12 شهریور 1324 که زیر بنای « فرقه دمکرات آذربایجان » را پایه گذاری و مردم آذربایجان را با هویت، آزادی و حقوق خود آشنا کرد می گذرد، این بیانیه ( مراجعتنامه، سند راهبردی و ... ) نخستین سند سیاسی و حقوقی است که کلمات آن با دقت و هوشیاری کامل انتخاب شده و به دو زبان فارسی و ترکی ( شهریورین اون ایکیسی ) همزمان منتشر شده است. ولی این سند ماندگار که باید مورد توجه همگان بویژه ( مناطق و ملیت های دیگر کشور ) فعالین اجتماعی و سیاسی آن روز جامعه قرار می گرفت و ارزیابی می شد با کارشکنی و تبلیغات گسترده استبداد و ارتجاع مورد استقبال قرار نگرفت و با مانع تراشی از انتشار آن در مناطق دیگر به فراموشی سپرده شد.

بر بالاترین شاخه ی درخت بلبلی آواز برداشت…

فروغ اسدپور

در باره ی یک تاریخ مطلقا خطرناک

مقدمه:

متن زیر، حاصل شیرجه ­­ای است ناشیانه به ژرفای یک تاریخ بلند، خون­بار، پر از آب چشم، پر از مقاومت و سرکوب­، پر از تجاوز به زنان و کشتار مردم بی­ پناه و بی ­سلاح از سوی ارتش شاهنشاهی، پیچیده و پر فراز و نشیب، به قصد دست­ یافتن به هسته ­ی اصلی آمال و آرمان حکومت ملی یک­ساله ­ی آذربایجان.

رزم پیگیر « فرقه دمکرات آذربایجان » در دهه هشتم خود همچنان ادامه دارد ( بخش سوم )

محمد حسین یحیایی

در بخش های پیشین گفته شد که عملکرد حکومت ملی در آذربایجان و استقبال مردم از آن وحشت در دل ارتجاع مرکز انداخت، در نتیجه تبلیغات گسترده ای از سوی دربار، ارتجاع حاکم به رهبری قوام شخصیت مرموز و کهنه کار رژیم به قدری کارگر افتاد که برخی از روشنفکران و روزنامه نگاران وابسطه به ارتجاع هم زبان به انتقاد و گاهی یاوه گویی گشودند، از کلماتی مانند متجاسر، بی وطن، اشرار، خائن، اجنبی پرست و.. استفاده کردند ولی قوام با توجه به شرایط، بویژه پایگاه اجتماعی و گسترده فرقه در میان مردم ( تهی دستان، دهقانان، کارگران، خرده بورژوازی و حاشیه نشین های شهری) مجبور به پذیرش خواسته های حکومت ملی در مذاکرات تبریز شد ولی همواره به فکر آن بود که مانع از گسترش آزادی خواهی در سایر نقاط کشور شود،

رزم پیگیر « فرقه دمکرات آذربایجان » در دهه هشتم خود همچنان ادامه دارد ( بخش دوم )

محمد حسین یحیایی

قدم های اولیه و سازماندهی فرقه به سرعت پیش رفت، پیشه وری که برای نمایندگی در مجلس 14 همه مناطق آذربایجان را گشته و با مردم از نزدیک دیدار کرده بود و با مسائل و مشکلات آنان آشنایی کامل داشت، به این نتیجه رسیده بود که مرکز نشینان به فکر این مردم محروم و ستمدیده نیستند و با نوشته های خود در روزنامه « آژیر » آن را گوشزد می کرد ولی جواب قانع کننده ای دریافت نمی کرد و نشست هایی هم با شخصیت های سیاسی و ادبی آذربایجان در دفتر روزنامه برگزار می کرد، از سوی دیگر زمینه های عینی جنبش هم بقدری نمایان بود که آن را به زبان می آورد و می گفت: جنبش آذربایجان را پیشه وری بوجود نیآورده، این جنبش منعکس کننده خواسته ها  و آرزوی خلق است، پیشه وری و همرزمانش بعنوان طرفداران و مدافعین حقوق خلق و خواهان خوشبختی آنان نمی توانستند، نظاره گر این نهضت باشند.

رزم پیگیر « فرقه دمکرات آذربایجان » در دهه هشتم خود همچنان ادامه دارد ( بخش نخست )

محمد حسین یحیایی

ماه آذر یادآور روز های سخت، دشوار ولی پر شور و نشاط در جنبش های مردمی آذربایجان است که در آن امید و یاس، پیروزی و شکست در هم آمیخت و ارتجاع را بار دیگر بر منطقه و آذربایجان حاکم کرد. جنبش توده ای 21 آذر مشعلی در آذربایجان بر افروخت که قادر بود روشنی بخش همه مناطق ایران و حتا منطقه خاورمیانه باشد، از آن رو از همان روز های نخست جنبش آذربایجان که مبارزه خود را با فاشیسم آغاز کرده بود، مورد هجوم  حاکمان مرتجع تهران و عوامل منطقه ای آنان که برخی شرمگینانه دل در گرو فاشیسم داشتند قرار گرفت و راه های مبارزه با این جنبش مردمی را با کاربرد حیله، نیرنگ و فریب با همکاری نیرو های خارجی خود جستجو کردند

26 آذر جشن کتابسوزان و پرسش از روشنفکران

محمد حسین یحیایی

در چند روز گذشته جنبش وسیع و نوده ای مردم آذربایجان در 21 آذر 1324 مورد ارزیابی مجدد قرار گرفت. امسال مصادف با 73 مین سالگرد این جنبش بود و در شهر های مختلف ایران بویژه در آذربایجان جوانان با شور و علاقه به بازخوانی تاریخ پرداختند تا برخی از زوایای پنهان آن را آشکار سازند. در سال های گذشته بویژه بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی برخی برای مطرح کردن خود و رسیدن به نان و نوایی به سند سازی دروغین پرداختند تا اصالت این جنبش مردمی را دچار خدشه کنند ( جمیل حسنلی، محمد امینی، عباس جوادی و دیگران ) و برخی دیگر به بخشی از جنبش پرداختند تا آن را در محدوده یک جنبش محلی با خواسته های محدود اقتصادی، اجتماعی و سیاسی و گاهی روشنفکری محدود سازند.

حرکت 21 آذر در آذربایجان

گفتگو با دکتر بهزاد بهزادی - حقوقدان ، مدیر‌مسئول فصلنامه آذری - فصل نو – 1 دی  1384

پرسش- جناب آقاي بهزادي شما در زمان حکومت ملي آذربايجان مقيم تبريز بوده و از نزديک شاهد فعاليت‎هاي انجام شده بوديد، لطفا” در خصوص اقدامات فرهنگي، اجتماعي و اقتصادي حکومت ملي آذربايجان برايمان صحبت کنيد.

 پاسخ- مايلم قبل از برشمردن فهرست‌وار اقدامات حكومت ملي آذربايجان، جمع‌بندي كه آبراهاميان در كتاب «ايران بين دو انقلاب» از اقدامات حكومت ملي آذربايجان كرده است، از صفحه 54 آن كتاب نقل كنم:

رویکرد جهانی جنبش 21 آذر در آذربایجان

محمد حسین یحیایی

جنبش مردمی 21 آذر در آذربایجان که از سوی دهقانان، کارگران، روشنفکران و تهیدستان جامعه حمایت می شد، در مدت کوتاهی به رهبری « فرقه دمکرات آذربایجان » تغییرات مهمی در بینش، رفتار، گفتار و امید به آینده روشن در جامعه استبداد زده آذربایجان پدید آورد که سال ها احساس غرور و رضایت از آن با همه تبلیغات مسموم در خاطره ها باقی ماند و برخی نیز در چند سال گذشته به صورت یادمانده، خاطره، تاریخ نگاری و بازخوانی تاریخ و پژوهش منتشر شد، هر چند در برخی از آنها غرض ورزی، سیاه نمایی، اتهام زنی و دروغپردازی همراه با خود نمایی، فرصت طلبی و مغلطه کاری همچنان ادامه یافت.

۲۱ آذر درخششی در ظلمات

احد واحدی

باز ۲۱ آذری دیگر فرا رسیده است، باز خاطرات شیرین و تلخ آن روز تاریخی هوای دیگری در روحیات ما ایجاد کرده است. باز قلبهای عاشق، از شادی و هلهله یادآوری شکوه آن یکسال شکوفا شده و همزمان با یادآوری آن جنایات، وحشی گریها و قتل و غارت توده های مردمی که پیگیرانه و فداکارانه چنان حماسه بزرگی را آفریده بودند چرکین و مکدر می شود.
۲۱ آذر، روزی در گذشته تاریخ مان نیست. ۲۱ آذر همین امروز ماست. خلق آذربابجان در چنین روزی پایه حکومتی را گذاشت که قبل از هر چیز بر شانه های زحمتکشان شهر و روستاها قرار داشت. با تلاش آنها بوجود آمد. و با پیگیری آنها در انجام مطالبات صنفی، سیاسی شان ادامه یافت. ۲۱ آذر پایه اصلاحاتی را گذاشت که شرایط سیاسی - اقتصادی آن روزگار بر عهده مردمی تربن جریانات سیاسی گذاشته بود؛

راز های پنهان در جنبش 21 آذر

محمد حسین یحیایی

جنبش 21 آذر در آذربایجان راز های پنهانی در دل خود دارد که تا کنون گشوده نشده و همچنان مخفی در دل تاریخ و مردم ستم دیده آذربایجان باقی مانده است. حاکمیت استبداد، سانسور و خفقان شاه و شیخ در سال های طولانی و خوانش یکسویه تاریخ از سوی آنان مانع از پژوهش واقعی این حادثه، رفتار و عملکرد توده های مردمی و رهبران جنبشی شده است که خواهان آزادی، دمکراسی و مشارکت در روند سیاسی و اقتصادی سرزمین خود بودند، در نتیجه غرض ورزانی برای خوشآیند استبداد و ارتجاع داخلی و خارجی تاریخ تحریف شده

 نگاشتند، تهمت و افترا را همراه با دروغپردازی های فراوان سرهمبندی کردند تا این جنبش مردمی را خدشه دار و مردم آزرده خاطر از تبعیض و تحقیر مردم آذربایجان را نسبت به آن بدبین سازند.

در حقیقت جنبش ۲۱آذر

فرهاد قابوسی

جنبش بیست و یک آذر آذربایجان جنبشی اجتماعی بود که توسط جامعه ی با فرهنگ آذربایجان جهت پیشبرد اهداف اجتماعی و فرهنگی در آذربایجان ایجاد شد و به سراسر ایران تعمیم یافت. همبستگی مردم و اندیشمندان مترقی در تهران و سایر نقاط ایران شاهد این تعمیم یافتگی است. جنبش بیست و یک آذر آذربایجان جنبشی بود برای سراسر ایران که قصد تداوم همبستگی ایران تحت شرایط پیشرفته را داشت.

متاسفانه در فرهنگ شعر زده ی ایران که مقاصد واقعی در پشت خیالات ذهنی نموده می شوند، اقلیت شووینیست فارس جهت توجیه سیاست آمریکایی رژیم پهلوی،

خواسته های جنبش 21 آذر همچنان پا برجاست

محمد حسین یحیایی

آذربایجان جایگاه ویژه ای در جنبش های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی ایران دارد که آن را در فرصت ها و شرایط مختلف نشان داده است. جنگ های طولانی با روسیه تزاری در دوران فتحعلی شاه قاجار و فرزندش عباس میرزای ولیعهد که ساکن تبریز بود از یک سو اقتصاد آذربایجان را به ویرانی کشاند و از سوی دیگر زمینه ارتباط با کشور های اروپایی را فراهم کرد. تعدادی از دانشجویان آذربایجان در این دوره برای آموزش های فنی، نظامی و زبان روانه اروپا شدند. دستآورد این اعزام دانشجو در سال های بعد در دوران مشروطه خواهی، فعالیت های سیاسی و فرهنگی در کشور، بویژه در بین کارگران آذربایجانی در مناطق قفقاز خود را نشان داد. خشکسالی بسیار شدید در سال 1283 که به قحطی، گرسنگی و شیوع بیماری های واگیر که به تنش های اجتماعی انجامید، به مشروطه خواهی و رهایی از استبداد شتاب بیشتری داد و تبدیل به سنتی شد که همچنان در آذربایجان ادامه یافت.