رضا براهنی

محمد آزادگر 

اسد سیف دوست عزیزم چند وقت پیش از من خواست که مطلبی درباره رضا براهنی برای آوای تبعید بنویسم. طبیعی است که استقبال کردم. اما چه بنویسم و چطوری بنویسم که تکراری نباشد، ذهنم را بشدت مشغول کرد. طرح های مختلفی را در ذهنم مرور کردم و در نهایت به آنچه ملاحظه می کنید رسیدم. خواننده این یادداشت، شاید یکی دو تکه کوچک از این نوشته را در دیگر نوشته های من دیده و یا خوانده باشد.

دانیش!...

رضا براهنی ، چئویرن : س حاتملوی 

دانیش منیمله!...

دانیش!...

بیلمک ایسته دیییم:

مین یارپاقلی آغاجین یارپاق تؤکومونده،

یئره دوشن یارپاقالرین،

سسینی دویماق اوالرمی؟...

رضا براهنی ده ن اونون آنادیلینه ترجمه ائتدیییم اون شعر

س. حاتملویی 

فارسی دیللی ادبیات منتقد، رمان یازان و شاعیر رضا براهنی یه چوخ بورجلودور.

براهنی جامع الاطراف بیر ادبیاتچی ساییلیر.

اونون فارسی دیلینده یازدیغی رومان لار هله ده آنا دیلینه ترجمه اولماغی گؤزلمکده دیلر*.

زمانیندا اونون فارسی دیلینده یازدیغی شعرلرده ن بیر نئچه سینی آنا دیلیمیزه چئویرمیشدیم، لاکن اونلاری آرشیویمده بیر داها تاپا بیلمه دیم.

نقش استاد رضا براهنی در تاسیس «انجمن قلم آذربایجان جنوبی(ایران) در تبعید»

محمد آزادگر 

ضرورت تاسیس انجمن قلم آذربایجانی ها در تبعید مدتها در جمع کوچک کادرهای جنبش فدرال دموکرات آذربایجان مورد بحث و گفتگو بود. دوستان معتقد بودند برای شروع اولیه  و تثبیت آن در تبعید به حضور یک اوتوریته بلامنازع آذربایجانی-ایرانی و البته جهانی نیاز است. این اوتوریته کسی نبود جز دکتر رضا براهنی! دوستان با او در رابطه با تاسیس انجمن قلم آذربایجانی ها در تبعید صحبت کردند. براهنی از این فکر بسیار استقبال کرد و در تاسیس انجمن پیش قدم شد. همزمان با دکتر علیرضا اصغرزاده تماس گرفته شد که وی نیز بسیار استقبال کرد.

"آوای تبعید" شماره 32 منتشر شد - ویژه‌نامه‌ رضا براهنی

اسد سیف 

«تبعیدی فقط آن کس نیست که از زادبوم خویش تارانده شده باشد. تبعیدی می‌تواند از زبان، فرهنگ و هویتِ خویش نیز تبعید گردد. آن‌کس که شعر، داستان، هنر، فکر و اندیشه‌اش در کشور خودی امکان چاپ و نشر نداشته باشد، نیز تبعیدی است. این نشریه می‌کوشد تا زبان تبعیدیان باشد. تبعید را نه به مرزهای جغرافیایی، و تعریف کلاسیک آن، بل‌که در انطباق با جهان معاصر می‌شناسد»

32-مین شماره «آوای تبعید» در 250 صفحه ویژه‌نامه‌ای‌ست برای "رضا براهنی". این ویژه‌نامه که تدارک آن را محمد آزادگر بر عهده داشت، مجموعه‌ای است در دو عرصه؛ نخستین بخش آن را منتحبی از نوشته‌های رضا براهنی در عرصه شعر، داستان، نقد ادبی و مسائل اجتماعی تشکیل می‌دهد. بخش دوم "در باره براهنی" و "نقد و بررسی آثار" اوست.

جواد هيئت نابغه ی فرصت های محدود

رضا براهنی 

شناختن و شناساندن دكتر جواد هيئت در ابتدا بسيار ساده مينمايد. علاقمند به شناسايي  ميتواند به يك يا چند سايت خصوصي و عمومي سرك بكشد. اين سايت ها ميتوانند مربوط به پزشكي باشند يا مربوط به ادبيات؛ ميتوانند مربوط به مشاهير ايران باشند و يا مشاهير آذربايجان. حضور دائمي او در اين مراكز كلياتِ از غربال گذشته اي را در برابر ما ميگذارد: متولد 1304 تبريز، تحصيل كرده ي تبريز و تركيه و فرانسه، جراح معروف قلب، دوست و همكار نزديك دكتر كريستين بارنارد معروف، عضو آكادمي جراحان پاريس، كسي كه نخستين عمل جديد قلب را در ايران درست پنجاه سال پيش از اين، در سي سالگي انجام داد، نخستين عمل قلب باز را در سال 41، نخستين عمل تعويض كليه را در تهران در همان دهه بر روي انسان، و نخستين تعويض قلب را روي سگ ها. . .. 

مراسم خاکسپاری زنده یاد دکتر رضا براهنی

علی قره جه لو

رضا براهنی شاعر، نویسنده، منتقد، و متفکر نامدار معاصر، دیروز 9 آوریل در شهر ریچموند هیل در شمال تورنتو به خاک سپرده

شد.  پیکر براهنی در مشایعت صدها اتومبیل از "فیونرال هوم" به "آرامگاه الگین میلز" آورده شد.  علی رغم هوای نامساعد توام با باران و تگرگ، بیش از سیصد نفر از نزدیکان، و دوستداران استاد براهنی در مراسم تدفین شرکت کردند.  برنامه تدفین با معرفی، و مجری گری آقای علی علوی آغاز گردید.  مراسم با سخنرانی دکتر رضا مریدی نماینده مجلس  و وزیر حکومت  ایالتی  سابق ادامه یافت.  خانم ساناز صحتی همسر زنده یاد براهنی، شعری از مجموعه "خطاب به پروانه ها" را با اندوهی عمیق از فقدان همسرش به زیبایی قرائت کرد. 

رضا براهنی کانادا دا آنا توپراغا تاپشیریلدی

سورگونده گونئی آذربایجان (ایران) قلم انجمنی

اویان، آییل، یئری! از براهنی چه چیزی را در یاد نگه داریم؟

فروغ اسدپور 

فعالیت غرورانگیز مردم و رهبران فرقه، کنش تاریخی و متحول گر آنان، به نظام آموزشی جدیدی می‌انجامد که آزادی بیان و نوشتار به زبان مادری را به کودکان هم نسل براهنی هدیه می کند. براهنی از آزادی زبان مادری بهره می‌برد روزنامه دیواری به زبان ترکی می‌نویسد. متلاشی کردن فرقه و حاکمیت آن همزمان می‌شود با کیفر دیدن رضای ده دوازده ساله: قورت دادن زبان بومی و ملی اش، و ایجاد گسستی عمیق در مسیر زندگی شخصی و قومی او. با بازگشت به گذشته و بیان مکرر خاطره اش براهنی در صدد غلبه بر آن شکاف و گسست تاریخی است.

در فقدان رضا براهنی

انجمن قلم آذربایجان جنوبی (ایران) در تبعید 

رضا براهنی، شاعر، نویسنده، متفکر برجسته و بنیانگذار نقد ادبی در ایران از میان مان رفت

 براهنی، در هر زمینه کار ادبی که بدان پرداخت، راه دیگر و مسیری نو گشود.  هم بر شعر و ادبیات کهن ایران و هم برجریانات ادبی کلاسیک و مدرن غرب تسلط داشت.  این ویژگی خاص او، وسعت دیدگاهها و افق ادبی او را چنان گشوده بود که او را ازهم قطاران معاصر خود متمایز، و غبطه آنان را برمی انگیخت.   نقد تند و بی پروایش سبب دشمنی ها می شد.  او می گفت، نقد ادبی در ایران "دشمن ساز" است.  چرا که جامعه ی ایران عقب مانده است و تاب نقد و انتقاد را بر نمی کشد.  از این رو، هر نقدی در این حوزه دشمنی و کینه توزی علیه او را  بر می افروخت.  او معتقد بود که  دشمنی ها با او در جامعه ادبی ایران ریشه در حسادت دارد، ترک بودن و آذربایجانی بودن هم مزید برعلت.

در معرفی رمان «رازهای سرزمین من» نوشته رضا براهنی

محمد آزادگر 

«کسی که تفکر دارد برانگیخته است. در هر زمان، متفکر واقعی برانگیخته است. برانگیختگی او ریشه در لبۀ تیغی دارد که متفکر مدام بر روی آن حرکت می‌کند. دیده‌اید که بعضی از آدم‌های سر از پا نشناس، وقتی که بیعدالتی می‌بینند، اگر نتوانند کاری بکنند، یقۀ خود را پاره می‌کنند. جهان و عصر ما مبتنی بر جهل، مبتنی بر بیعدالتی است، و متفکر در برابر بیعدالتی یقۀ خود را پاره می‌کند. خود را بر روی آن لبۀ تیغ قرار می‌دهد و مشتاق شقه شدن، یعنی تفکر پیدا کردن می‌ماند ...» (طلا در مس ص 1914 ـ تهران 1371)

رضا براهنی در تمام آثارش و از جمله در «رازهای سرزمین من» می‌خواهد خواننده تفکر پیدا کند، برانگیخته شود!

تبريز جادوئى - این نوشته کوتاه بمناسبت مرگ رضا براهنی وگرامی داشت مردی که می خواست آفتاب بیاید ،دوباره باز نشر می شود.

م.آزادگر  

سال تحصيلى ۴۴-۴۵ بود. محصل کلاس هشتم دبيرستان سعدى تبريز بودم. معلم زبان انگليسى مان، عظيم پور بود. وى در ضمن معلم «املا فارسى» ما نيز بود. عظيم پور در آدينه مهد آزادى که صمد بهرنگى و رفقايش درمى آوردند، چيزهائى مينوشت و ترجمه هائى ميکرد. تا آنجا که يادم است، مقاله «آشنائى من با کتاب» ماکسيم گورکى را در آدينه، وى ترجمه ميکرد.

          عظيم پور در ساعات «املا فارسى» که هفته اى يک ساعت داشتيم، برخلاف معلمان ديگر اين درس که معمولا از گلستان سعدى و کليله دمنه و يا از کتاب فارسى ديکته ميگفتند، از جنگهاى ادبى و مقدمه کتابها قطعه هايى را جدا ميکرد و ديکته ميگفت. قطعاتى از زندگى لافونتن، گاندى، تاگور، ابراهام لينکلن تا مقدمه فارسى «سازيمين سؤزو» و پاييز تبريز.

ستم ملي

رضا براهني

ستم ملي

توگوش ميدادي

اما مرا نميديدي

فروغ فرخزاد

امروز بيش از هر زمان ديگر اين حقيقت تاريخي براي مردماني كه در ايران زندگي ميكنند مثل روز روشن شده است كه راه پيمايي طولاني و اساسي مردم ايران به سوي دموكراسي از بزرگراه پرالتهابِ تلاش براي كسب حقوق مساوي براي همه مليت ها و اقوام مختلف ايراني ميگذرد.

شور امیراُف را نمی گویم

رضا براهنی

در دل نگذارمت، که انگار شوی
در دیده نذارمت که بس خوار شوی
در جان کنمت جای، نه در دیده و دل
تا با نفس بازپسین یار شوی
(از مقالات شمس) 
مثل کف دست، مثل خطوط کف دست، آشناست . شور امیراف را نمی گویم. از تبریز تا ساوالان را می گویم. از شمس تا زرتشت را. کوههای انسانی باهم سخن می گویند. من سخن نمی گویم. خاکم، آغشته به عطر و کندر گامهای آنهایی است که گذشته اند. دویست کیلومتر بیشتر نیست. از آن بالاتر که دشت مغان موهای طلایش را در برابر باد می خواباند، می گویم هیچ خاک دیگری در جهان قلمروی به نام دشت مغان ندارد. اساس جادو هم از همان مغان است.

در حسرت آفتاب : یادی از دکتر رضا براهنی در آستانه هشتادوسومین زادروزش

علیرضا اصغرزاده

«من نیز کتابهای خوبی نوشته ام، این طور نیست؟» این سوال را نیچه رنجور و فرتوت از دیدارکنندگانی که برایش کتاب هدیه می آورده اند، می پرسیده است؛ نیچه‌ای که درد جانکاه "فراموشی" گریبانش را گرفته و عاجزش کرده بود. سنگینی عجز و درد و اندوه ناشی از بیماری فراموشی، به ‌ویژه برای دوستان و عزیزان بیمار، صدچندان می شود وقتی که "قربانی،" نویسنده و متفکری به بزرگی و ابهّت نیچه و براهنی باشد. برای نویسندگان پُرتوانی چون نیچه و براهنی، چه دردی می‌تواند عذاب دهنده تر و طاقت فرساتر از نَنوشتن باشد؟ «آه، اگر من نتوانم بنویسم خواهم مرد. ترجیح می دهم قلم به دست پانزده سال در زندان بمانم.» (1)

حراج و تاراجِ ایاز

اکتای براهنی

یادداشتی از اکتای براهنی درباره انتشار غیرقانونی «روزگار دوزخی آقای ایاز» اثر رضا براهني

شرق: «گفت: اره را بیار بالا!» این نخستین جمله «روزگار دوزخی آقای ایازِ» رضا براهنی است: صحنه مثله‌کردن آدم‌ها. و بعد رمان، خود به روزگار شخصیت‌هایش می‌افتد. داستانِ طبع و انتشار «ایاز»، هیچ کَم از داستان غریبِ رمان ندارد. ماجرا از این قرار است که چهار دهه و اندِ پیش حوالی سال ١٣٤٩ براهنی نوشتنِ «روزگار دوزخی آقای ایاز» را تمام می‌کند و به نشر می‌سپارد،

یاشار کمال نویسنده بزرگ ترک را از دست دادیم

تورکیه یازیچی لاری یاشار کمال حاقیندا

جهان یکی از بزرگترین رمان نویسان معاصر خود را از دست داد.  یاشار کمال، خالق "اینجه ممد" به ابدیت پیوست.  

دیدگاه های کوتاه برخی از نویسندگان، شاعران و منتقدین ادبی سرشناس ترکیه درباره زندگی، آثار، شخصیت و تاثیر ادبی یاشار کمال. 

اؤنر یاغجی  Öner Yağci

یاشار کمال نویسندگی خود را:  "فقر بزرگترین بلایی است که بر سر انسان آمده است، جنگ علیه فقر را هدف خود کرده ام .... شکنجه، جنگ، فقر جرم هایی برعلیه انسانیت اند. 

در ستایش رضا براهنی

اسماعیل خوئی

(گفتن از شعر، گفتن از شاعر)
 
  بهشت هست.

             بهشت از دمی برای تو آغاز خواهد شد

 که آهخندت،

            خاموش وار،

                        خواهد گفت:

پروفسور جواد هیِت ین عزیزلمه تورنی

چیخیش لارین لینکلری و شکیل لر

سفر ترک

رضا براهني

يك ــ آن كه سفر ميرود، سفر نميرود، مگر آن كه وطن نيز با او برود. در طول سفر، از حفره هاي ذهن، ذهن در به در، وطن نگاه ميكند، حال و قال، قال و مقال ميكند. در بازگشت آن نيست. ديگر آن نيست و اين تاسف ندارد. چرا كه تو وطن خويشي. مشت خاكي سيم پيچي شده در تنگاتنگ يار و ديار، ياد و يادگار ــ‌ كه به رغم چاپي بودن اين حرفها، آنها را باز هم ميگويي ــ سيم پيچي كه بر آن هر سفر هزار سيم ديگر ميافزايد. گلوله اي به حال فشرده تر و فشرده تر شدن، تا كي؟ تا آن كه ناگهان همه چيز، به يك چشم هم زدني از هم بپاشد. خواه در زمين و خواه در آسمان، در هر جا و هر زمان ممكن، تا به چيزي بپيوندي كه پس از آن ديگر وجود ندارد. نه تويي كه پيوسته اي و نه آن چيزي كه بدان پيوسته اي. همان قول آن سعدي زياد سفر كرده: "قضاي كن فيكون . . .، بدين سخن سخني در نميتوان افزود."