بیر گون وار ایدی، بیر گون یُخ ایدی…

ممدعلی  

گونلرین بیر گونونده،

گوندوز اُخودوغوم آیرئ آیرئ خبرلری گِجه یِریمه گیره‌نده یادئما سالاندا، بیر نِچه‌سینه گؤره دوروخوب دوشونمه‌لی اُلدوغومو بِینیمده انده‌ر دؤنده‌ر اِده اِده، منی یوخو توتور، و یاتئرام. آمما منیم یاتماغئما باخمایان بِیین، اؤز سلقه سهمانئندا یِربه‌یِر اِتدیگی گؤردوکلریمین، اُخودوقلارئمئن، اِشیتدیک‌لریمین، نِجه اُلور کی، بیر پاراسئنا آرتئق ایشئق سالئر؛ و بو آرادا من یوخودا میرزه جلیل محمدقولوزاده‌نی گؤروره‌م؛ ماللانصرالدین ژورنالئ‌نئن میرزه جلیلی.

من، میرزه جلیل رحمته گِده‌ن دن سُنرا دُغولموشام. بونا گؤره اُ هِچ زمان منی گؤروب تانئیا بیلمه‌زمیش. آمما من اُنو عکس‌لرینده‌ن و یازدئقلارئندان تانئمئشام. دوشونجه‌لی، دُغروچو، ایسته‌کلی بیر اینسان کیمی تانئمئشام. اُنا گؤره یاخئنلاشئب سلام وِریره‌م. آدئمئ سُروشور، هارالئسان دِییر. من ده دِییره‌م سیز یازدئغئز و تانئدئغئز اسلام عالمی‌نین مرکزی تبریز شهرینده‌ن. هه خُش گؤردوک دِییر، و گوله گوله آرتئرئر : گِنه ده   حامام‌لاردا نخجوان کیمی پِیین یاندئرئرلار؟

جواب وِریره‌م کی، یُخ دا، اُنو یاندئرماغا نه آت اِششه‌ک وار تؤره‌ده،، نه ده حامام قالئر سویونو قئزدئرماق اوچون اُنو یاندئرماغا. هویوخان کیمی سُروشور : به خلق هاردا یویونور؟ دِییره‌م دوزونو ایسته‌سز بیلمیره‌م. سُروشور به نِجه اُلوب حامام‌لار؟ دِییره‌م بازار و اُنا یاخئن ایشلک یِرلرده چُخو دوکان باجایا دؤنوب، قالانئ دا باغلانئب و بوراخئلئب اؤز کؤکونه. آخئ حاماما پِیین‌دن قاباق سو گره‌ک‌دی، سو دا کی نه عرض اِله‌ییم…میرزه جلیل دِییر کی، من تبریزده اُلاندا نُبار حامامئنا دا گِتمیشدیم. قشنگ حامام ایدی. بیلمیر کی، اُرا ایندی پیتی ساتان بیر رستوران اُلوب. دِییره‌م جومه مچید قاباغئندا نادرشاه موغان قورولتایئنا گِده‌نده، اُردا یویوندوغو حامام دا باغلانئب و باغلئ قالئب. ایکیمیز ده آه چکیب، اؤلوشگه‌میش باخئش‌لارلا بیربیریمیزه باخئرئق.

سؤزو ده‌ییشمک اوچون، بیله‌سینه دِییره‌م میرزه جلیل، سیز وقت‌سیز دونیادان گِتمیسیز. ایندی اُقده‌ر لاغا قُیمالئ، قئنامالئ ایشلر اُلور کی، ماللانصرالدین قالسایدئ صفحه‌لری ایکی اوچ یُل آرتئرمالئ اُلارمئش. سروشور مثلاً ؟. دِییره‌م مثلاً سیزین زمانئزدا محمدعلیشاه وار ایدی دا. دِییر هن نِجه اُلسون؟ دِییره‌م اُ بوتون یارامازلئق‌لارئ ایله، و تبریزده ولیعهد اُلدوغو زمان یاشایئشئ ایله، تبریزلی‌‌لر اُنو یاخچي تانئ‌یئرمئشلار؛ و اُندان اِله چی‌یریمیشلر کی، مشروطه‌لیکده اُن بیر آی ستارخانئن باشچئ‌لئغئ ایله اُنونلا دؤیوشوب دیبده ده بیله‌سینی قاچئرتمئشدئلار.

آمما ایندی ایش آیرئ سایاق اُلوب. دِییر : آیرئ سایاق یانئ؟ دِییره‌م هِچ کیمین تانئمادئغئ قئرخ اللی ایل بوندان قاباق قاهره ده دونیادان گِتمیش قدیم ایران شاهئ‌نئن اًغلو خروج اِدیب کی، من سیزین انقلابا، اسلام حکومتی‌نی سالماغا باشچئلئق اِده‌جه‌یم. آخئ محمدعلیشاه هارا، بو اُغلان هارا !  سیز اجازه وِرسه‌ز، ماللانصرالدین آدئنا و اُ سایاق، بونا بیر سؤزلر دِمک گره‌ک دیر. گولور؛ گنه گولور. دِییره‌م اِله بو؟ دِییر یُخ، ماللانصرالدین ژورنالئندان قاباق دا ماللانصرالدین وار ائمئش، اُندان سُنرا دا اُلاجاق، بیز بو آددا بیر مکتب آچدئق؛ کیمسه بو مکتب یُلونو توتسا، داها یاخچئ.

- چُخ قشنگ، میرزه جلیل. قِییدیم محمدعلیشاها. یوخارئدا دِییلن کیمی تبریز خلقی اُنون جیک بؤکونه بلَد ایدی و بیلیردی کی اُنون قاباغئنئ آلماسالار اُ، الینه دوشمک هامان «قُوزامانئ ( پنجره‌)» آشاغئ سالاجاق. دالئسئنئ هامئ بیلیر.

ایندی آمما بیزیم بو آقارضا پهلوی‌میزده‌ن، بیر ایکی اوچ سُروشمالئ سؤز وار؛ بیربیر سُروشاق :

 بیزلر آنجاق بونو بیلیریک کی، اُ، محمدرضاشاهئن اُغلودو. والسلام. نه اُنون جیکینی گؤرموشوک، نه ده بؤکونو. نه درس اُخویوب ؟ - کیم بیلیر. نه ایش گؤروب؟،- هِچ ایش‌.  نِجه، و هانسئ گلیرله یاشایئب؟ - من بیله‌لی شاهلئق زمانئ گیزلین گؤنده‌ریلمیش پول‌لارلا. آیرئ بیر تهر اُلسا، بویورسون بیز ده بیله‌ک. و بِله‌لیک‌له گؤرونور هِچ بیر ایشده تجروبه‌سی یُخدور. بو آدامئن عؤمرو بُیو نِجه داورانماسئ، کیم‌لرله اُتوروب دورماسئ هِچ کیمه بللی دگیل، حتا اُنو ایسته‌ین، اوروپادا، آمریکادا یاشایان، شیخ صفی فرشینده‌ن ده بؤیوک بایداق گؤتوره‌نلرین، و لیفجیک آتانلارئن دا بیزده‌ن آرتئق خبرلری یُخدور. اُ دو کی، بیز تانئمادئغئمئز ‌آداما نِجه بیرزاد تاپشئرا بیله‌ریک؟ کی هله آدئ دا اورشلیم‌ده قُیولموش اُلا؟

بیز اُنون بیر گون اورشلیم‌ده اینیلتی دووارئ قارشئ‌سئندا باشئندا فس، دبرجه‌لنمه‌سینی و داش چاتداقلارئنا عریضه یِرلشدیرمه‌سی، بیر گون مونیخ شهرینده قورولان میتینقی، (هیتلرین آبجوخاناسئنئ بیلمیره‌م) گؤرموشوک. بیر گون ده اللی آلتمئش مترمربع‌لیک بایداقلارلا بیله‌سینی اُینادئب، و دِدی دِدی ایله ایناندئرماغا چالئشئبلار کی، ایراندا جوانلار سنین باباوئن و آتاوئن شاهلئغئ‌نئ کی یُخ، قانونسوز حکومت اِتمه‌لرینی گؤرمه‌ییبلر، و اُلارا هر جور یالان پالانئ ایناندئرماق اُلار. بو جوانلار نه پهلوی‌نین نظمیه‌سینی، زیندانلاردا سیاسی دوستاقلارئ ایینه هاواسئ ایله اؤلدورمه‌سینی؛ نه ده ساواکئن چیرکین  جینایت‌لرینی اِشیدیب و گؤروبلر. آغزئوا نه گلدی دِگیلن، سؤزون سومویو یُخدو باتسئن آدامئن بُغازئنا.

بو یاندان دا لابود رضا پهلوی‌نین مصلحت‌چی‌لری بیله‌سینه دِییرلر : سن کی عؤمرونده بیر گون ده ایشله‌مه‌میسن، ایکی اِششه‌یین آرپاسئنئ بؤله بیلمه‌زسن، ابتدایی بیر مدرسه‌ده درس وِره بیلمه‌زسن، فرش تُخویا بیلمه‌زسن، ایکی کرپیجی بیربیری اوسته یِرلشدیره‌بیلمه‌زسن، دمیرچی‌لیک باشارماسان، درزی‌لیک، داللاکلئق، سلمانئ‌لئق و بیر حسابا هِچ  بیر زاد باشارمازسان؛ اِله یارادان سنی یارادئب شاهلئق اِده‌سن؛ اُنا گؤره‌کی اُ ایشلری گؤره‌نلر وار دا، بیرجه شاهلئغئن یِری بُشدور. تپیل ایچه‌ری !!

من آمما اومیدیم وار بیزیم جوانلارئمئز اِله ده مایماق اُلماسئنلار کی، شاهچئ‌لارئن سؤزلرینه اینانسئنلار.

آقارضا پهلوی اؤزو ده بیلمه‌سه، هلبت اِشیدیب کی باباسئ آفریکایا یُل‌لاناندان سُنرا، آتاسئ، ایراندا یِر اوزو ایمام پیغمبرسیز قالابیلمه‌دیگی اوچون، و شاه‌سئز دا قالا بیلمه‌دیگینه گؤره، فروغی کیمین یالتاقلارئن واسطه‌سیله شاه قُیولاندا ایگیرمی یاشئ وار ایمیش.

رضا پهلوی‌نین شاهلئق یارئشئنا گیرمک ایسته‌دیگی زماندا، یانی ایندی، اوچ اِربله‌دن آرتئق یاشئ وار، داها دوزو ۶۵ یاشئ وار. بو یاشدا ایراندا معلم‌لر چُخدان تقاعده گِتمیش اُلارلار. اوروپادا دا ۶۰ و ۶۲ یاش داواسئ  اُتوز ایلدیر کی چکیش برکیشده دی. آقارضا بویاشلارئ گِچمه‌سی ایله و عؤمرونده بیر ساعات دا ایشلمه مه‌سی ایله، نه شاهلئق اُیونونا باشلایئر؟ اگر بیزه آزادلئق آلماق اوچون اؤزونو اُدا کؤزه وئرئر، بیز اُنون زحمتینه راضی ده‌ییلیک، بیزده‌ن اؤترو زحمته دوشمه‌سین. بیری بونا گؤره کی آزادلئق سؤزو اُنون اؤزو کی یُخ، آتاباباسئ دا اینانمادئقلارئ بیر زاد دئ. یانئ بیز رضا پهلوی‌نین الینده بیر زاد اُلمادئغئ ایله دِییلن سؤزونن یُخ، اُنون آتاباباسئ‌نئن، آزادلئغئن نومره بیر دوشمنلری، ۵۷ ایل اِتدیگی ایشلر ایله ایشیمیز وار.  ایندی بی‌یُل گؤره‌سن  قئرخ یاشئندا قئللی دانا، نه‌یه دوشوبدو میدانا؟

بیری ده بونا گؤره‌کی،  بیز اؤزوموز آزادلئغئ اله گتیره بیلمه‌لی‌ییک. اُنون اوچون، آقارضا و اُنا تایلار، بیزی، آغزئ یاشيل سایئب یاهالدا بیلمه‌زلر.

آقا رضا پهلوی‌نین آقاجانئ، بو اللی یِددی ایلین ایچینده، از جومله، بیر یُل اؤزو آلتئ ماده‌لی بیر انقلاب یاراتدئ . سُنرا دا آدئنئ انقلاب شاه و مردم، یانئ انقلاب « ما و شُما» قُیدو. سیز سخاوه‌ته باخئن، شاه اؤزو انقلاب اِدیر، و خلقینی گؤر نِجه سِویر کی، اُنو دا بو انقلابا اُرتاق، یانئ شریک یازدئرئر. اوچ دانگ منیم، اوچ دانگ دا سیزین. آمما اُنون اُغلو آتاسئ‌نئن اوستونه کسیر : آتا، اؤز انقلابئنا خلقی ده شریک اِدیر، بالا آمما، حقینی آلماق اوچون خیابانا تؤکولن خلقین قالخئشماسئنا، اؤز ملی انقلابئ آدئ قُیوب و اؤزونو اُنا باشچئ قرار وِریر.آخئ هانسئ انقلابئن باشچئسئ ۱۵ مین کیلومترده‌ن اُنو یُلا سالئب؟  انقلاب ایراندا، آد قُیماسئ ۱۵ مین کیلومتر اُ یاندا؟. گویا ایراندا آد قُیماق ایسته‌ینده تک صبیر گلیب، یا گؤز ده‌یرمیش !  بونا قدیم دییه‌ردیلر حاضئرئنا شاه. آقارضا خیال اِدیر کی، انقلاب اِولرینده ناهار باشئ دئر. گتیرین یِییم. تبریزین اوشاقلارئ یاخچئ دییه‌ر : گؤر یِمه‌میشده‌ن کی !

آقا رضا پهلوی، و شاهلئق ایسته‌ین‌لرله، خلقین سویو بیر ارخه گِده بیلمه‌ز. اُنون اوچون کی،خلق ایراندا اُلمادئغئ بیر زادئ، یانئ آزادلئق ایسته‌ییر،. آمما شاهچئ‌لار اُلوب الده‌ن وِردیگی بیر زادئ، یانئ شاهلئغئ تازاشدان اله گتیرمک ایسته‌ییر. سیزین شاهلئق‌لا بیزیم آزادلئق، بیربیری ایله یُلا گِده بیلمه‌زلر.یانئ انفورماتیک‌چی‌لرین دیلی ایله دِسه‌م اوزلاشا بیلمه‌زلر؛  یا آزادلئق شاهلئغئ یئغئشدئرمالئ دئر کی، اللی ایل قاباق یئغئشدئرئب، آمما « اسلام عزیز»ین عباسئ آلتئندا گؤزده‌ن غایب اُلوب، و نه کی آزادلئق وار یِتیشیب تک بیر آداما، عبالی‌یه. ایندی ده دآوا اُنو اُردان چئخارتماق دئ، نه شاهلئغئ قایتارماق.    آمما گل بونو قاندئر شاهچئ‌لارا.

شاهچئ‌لارئن  بیله بیله یادلارئندان چئخدئغئ بیر زاد بو دور کی، ۱۳۵۷ نجی ایلده‌کی انقلابئن تک بیر ایسته‌یی یِرینه یِتیریلیب، و اُ  دا بیرجه محمدرضاشاهئ تخت‌دن سالماق دگیل، شاهلئغئ دا یئغئشدئرماق دی. ایراندا جمهورولوق اعلان اِدیلیب، خلق جمهورولوغا هن دِییب. بیرلشمیش ملت‌لر تشکیلاتئندا ایرانئ جمهوری آدئ ایله تانئ‌یئرلار. انقلابدان بویانا سکگیز جمهوری رئیسی سِچیلیب. دوز دور کی، «ولایت» هر بیر فئرئلداغئ ایشه سالئب کی، خلق اؤز ایسته‌دیگینی سِچه بیلمه‌سین. آمما جمهوری فُرماسئ دایانئب. ایندی ده ایراندا خلق‌لرین قالخئشماسئ ولایتی سالماق دئر،  جمهورونو یُخ. ولایت‌دن سُرا دُغرو جمهورو قانونو یازئلمالئ دئ.

 رضاپهلوی کاباب ایگینه آللانئب، آمما بیلمه‌ییب کی، اِششه‌ک داغلانئر. و بِله خیال اِدیب کی، ولایته قارشئ حره‌کت‌لری هامئ‌نئن الینده‌ن چئخاردئب و آمریکا و اسرائیلين الی ایله تخت طاووسا اه‌یله‌شه‌جک. و هامئ یا آللاه دِمه‌لی‌ اُلاجاق ! بِله‌لیک‌له، و جمهورو فُرمونو قبول اِتمه‌مک‌له، رضا پهلوی بیله‌بیله و برغره‌ض ایراندا ولایته قارشئ قالئخئشمایا بیر انگل سایئلئر و اُنا گؤره رژیم‌له مبارزه‌  اِتمه‌سی ده بیر فئرئلداق کیمی گؤرولمه‌لی دیر. بونا فیره‌نگی دیلده «امپُستؤر» دییله‌ر کی بیزیم دیلیمیزده فئرئلداقچئ معنا تاپار. بو اُلماسا، اؤلکه بوتون گوجونو ولایته قارشئ‌ ایشه سالار، انگل آرئتلاماغا یُخ. و اُ جومله‌دن بو یازئ اؤزو یازئلماغا بیر سبب تاپماز. شاهچئ‌لارئن و اُلارئن دسته باشئ‌سئ رضا پهلوی‌نین خلقه قارئشماسئ، ایسته‌نیلمه‌ز بیر ایش دی. قارئشماسئنلا خلقه !

آمما رضا پهلوی آغرئماز باشئنا ساققئز سالماق ایسته‌مه‌سه، دُغرو یُلو بودور کی، بو داشلارئ اته‌یینده‌ن تؤکسون و گِدیب قالان گونلرینی دینج اُتورسون. زیانئن یارئسئندان قِییتمک اوزو ده بیر قازانج دئر؛ یُخسا، قولاقلارئ بعضی سؤزلری اِشیتمک اوچون جیجیشسه، دیبی اُرا چکه بیله‌ر کی،۵۷ نجی ایل انقلابئندا وِریلن شعارلار بیر داها اُرتالئغا چئخسئن. ‌کیم بیلیر، بلکه ده  ایسته‌ییر گِنه قوم‌تپه‌دن های باشلانسئن کی : آزادلئق بیر گره‌ک‌دی، آذربایجان شره‌ف دی، هر کیم شاهئ ایسته‌سه، اُندان دا بیشره‌ف دی​؟.

ممدعلی