ارمنی «الله وئردیان» لارین بؤیوک ارمنستان خولیالاری، «مسلمان» آذربایجان جمهوری سی نین‌ پایتختی باکی دا، محکمه سالونلاریندا سونا‌ چاتدی

س. سئیداوالی 

فئوریه آیی نین بئشینده آذربایجان‌ جمهوری سینین‌ پایتختی باکی شهرینده اون بئش نفرده ن عیبارت اولان قاراباغ ارمنی لرینین رهبرلرینه قارشی آچیلان محکمه نین قرارینی اوخویارکن، بونلارین ایچینده بیر آد نظریمی جلب ائتدی.

ترور، جنایت و گئنوسید اتهامی ایله اون بئش ایل حبسه محکوم اولان ارمنی نین آدی «داوید الله وئردیان» دی.

ارمنی محکوم ینین آدینی اوخویارکن، آدام گؤزلرینه اینانا بیلمیر و ایسته ر- ایسته مز دوشونور کی، «الله» ین قباله سینی جیب لرینده گزدیره ن مسلمانلارا قارشی جنایته تشبث ائده ن «الله» آدینی داشییان بیر اورتودوکس ارمنی نین حالی، باکی شهرینین محکمه سالونلاریندا نئجه اولمالیدی.

بلکه بیر آذربایجان جمهوری سینین وطنداشی اوچون بو آد و اونون دالیسیندا یاتان‌ معنا بو او قدر ایلگینج و ماراخلی اولماسین، لاکن یاریم عصره یاخین فاناتیک و دینچی بیر رژیمین پروپاگاندا و روحی- روانی بومباردیمانینا معروض قالان بیر ایرانلی وطنداش اوچون، بو آدین دالیسیندا یاتان‌ معنا، بام باشقا اولمالیدی.

ایرانلی وطنداش ایسته ر- ایسته مز فیکیرلشیر کی، ایندی ارمنی «داوید الله وئردیان» ین قارشیسیندا دوران آذربایجانلی عسگرین ده آدی، حکما «اوروج تاری وئردی» اولمالیدی.

سونرا یاریم عصره یاخین بیر ایسلامی رژیمین اوختاپوس کیمی بیر سیستمینده اسیر توتولان بو ایرانلی وطنداش، اؤز منفعت لری اوچون دین و مذهبی آلت ائده ن کشیش لر و موللالار حقده دوشونوب و اؤزو- اؤزونده ن سوروشور کی، ارمنی «داوید الله وئردیان»، مسلمان «اوروج تاری وئردی» نی ساللاخلاییب، تیکه- تیکه ائده نده، یقین‌ کی بو اختلافلاری کوروکله ین کشیش لر و موللالار هر ایکیسینین ساققال لارینا گولمکده ن اؤزلرینده ن گئتمیشدیلر.

 

بیرینجی دونیا ساواشیندا عثمانلی اوردوسونون آرخاسیندا قیام ائده ن‌ ارمنی لرین ایپی بیر طرفده ن‌ روسلارا باغلی اولان اؤزونو سوسیالیست آدلاندیران آمما اصلینده اولتراناسیونالیست «داشناکتسیون» پارتیاسی و دیگر طرفده ن ارمنی اورتودوکس کلیساسی نین الینده ایدی. خصوصیله ارمنی اورتودوکس کلیساسینین بو فاجعه نین یارانماسیندا اینانیلماز رولو اولموش و سون‌ اوتوز ایلده آذربایجان - ارمنستان آراسیندا باش وئره ن ایکی بؤیوک ساواشدا، «تورک مسلمان لارا» قارشی «خاچ ساواشلاری» آپارماقدا بو کلیسانین گینه ده پایی اصلا آز اولمامیشدی.

آذربایجان- ارمنستان ساواشلارینین بیرینده، آلمان دؤولت تلویزیون کانالی نین بو ساواش حقده آپاردیغی رپورتاژدا، ارمنی بیر کشیشی گؤرمک اولوردو کی، کلیساسینین قاباغیندا دورموش و تلویریون کانالی نین مخبرینه آذربایجان اردوسونون حربی طیاره لرینین بومباردمانیندان دانیشیب، دییردی:

-آذربایجان اردوسونون میگ طیاره سی کلیسانین اوستونده بومبی بوراخدی. بومب گلیب کلیسانین گنبدینه چاتان کیمی، بیر ال او بومبی توتوب و کلیسادان اوزاق بیر یئرده یئره آتیب و کیمسه یه ضرر وئرمه ده ن اورادا پارتلاتدی.

حیرت ده ن گؤزلری دؤرت اولان آلمانلی مخبر، گوله- گوله و کشیشی لاغا قویاراق سوروشوردو:

-سیزجه او ال کیمین الی اولا بیلیردی؟

کشیش ین سؤزلری ایران- عراق ساواشیندا پروپاگاندا اوچون آغ آت بئلینده گزه ن یاشیل عبا-عمامه لی ساختا امام زمانلاری یادا سالیردی.

ایران- عراق ساواشی دا ایکی مسلمان اؤلکه نین بیربیرلرینه قارشی حیاتا کئچیردیکلری مثل سیز جنایتلر و بربرلیک ایله تاریخ صفحه لرینده حک اولموشدور.

 

بیلدیییمیز کیمی بیرینجی دونیا ساواشی عرفه سینده آنادولو دا و ایستانبول دا یاشایان ارمنی آزینلیغی نین قیامی، بو ملتین او زمان عثمانلی امپراطورلوغونون بیر پارچاسی اولان سوریه تورپاقلارینا سورگون اولماسیله نتیجه لندی.

بو‌ گون ارمنی لر طرفینده ن «گئنوسید»* آدلانان بو سورگون ده، تام قطعی سایی بللی اولمایان اون مینلر قادینلی، کیشی لی، یاشلی و جاوان اؤلموش و نتیجه ده بیر زمانلار آنادولو نفوسونون مهم بیر حصه سینی تشکیل ائده ن ارمنی لر، بو جغرافیا دان سیلینمیش حاله‌ گلمیشلر.

عثمانلی امپراطورلوغوندا، ارمنی آزینلیغی، بیرینجی دونیا ساواشی عرفه سینه ده ک، پایتخت اولان، «دونیا شهری» آدلانان و ائله او زمانلار دونیادا بؤیوک شهرلر آراسیندا مئگا بیر متروپول ساییلان ایستانبولون اقتصاد، تجارت، کولتور و سیاست ینده مهم رول اوینامیشلار و اونلارین عثمانلی امپراطوری دؤولت لری بوروکراسیندا یئرلری مستثنی ایدی.

لاکن بو‌ سورگون لرده ن سونرا، عثمانلی امپراطورلوغونون وارثی کیمی‌ تورکیه‌ جمهوریت ینده، ارمنی لرین سایی آز اولدوقلاری اوچون، بو گون اونلارین اؤلکه اقتصادیاتیندا، کولتور و سیاست ینده نفوذ و تاثیر دایره لری ده یوخ‌ کیمی دی.

هر حالدا ایسته ر بو فاجعه نی «گئنوسید» آدلاندیراق یا آدینی «سورگون» قویاخ، قصدیم «گنج تورکلر» حاکیمتی آلتیندا باش وئره ن بو جنایتی توجیه ائله‌مک دئییل. مسئله بو فاجعه ده ن آلینان‌ نتیجه لر و درس لردی.

یاشادیغیمیز منطقه ده کئچن‌ یوز ایللیک ده، ارمنی لرین الیله یارانان حادثه لری – او جمله ده ن ارمنی لرین واسیطه سیله باش وئره ن جیلوولوق قتلعامی- نظرده آلساق، گؤرمک‌ اولور کی، ارمنی ملتی نین ائلیت دایره لری، تاریخ ده ن درس آلماقدا نه قدر قابلیت سیز دیلر.

زمانیندا شمالی آذربایجان جامعه سینده سیاست، کولتور و اقتصادیات دا مهم رول اوینایان ارمنی لر، بو ایکی ملتین آراسیندا یارانان ساواشلار، قتلعام لار و کوتله وی سورگون لر نتیجه سینده، هله ده آز سایی دا آذربایجان دا یاشادیقلارینا باخاراق، بو گون آذربایجان جمهوریسی حیاتیندا یوخ کیمی دیلر.

ارمنی لرین یانلیش سیاست لری نتیجه سینده اوغرادیقلاری ضررلر و خسرانلاردان لازیمی نتیجه لری آلماق اوچون، ارمنستان دان باشقا، منطقه ده ایکینجی خریستیان مملکت‌ اولان گورجوستان ایله آذربایجان جمهوری سینین رابطه لرینی مقایسه ائتمک‌ لازیمدی.

زمانیندا ارمنستان دا یاشایان آذری لرین آخیر عاقبت ینی گؤردوکده، اوچ‌ یوز مینه یاخین آذری نفوسو اولان گورجوستان ‌اؤلکه سیله مقایسه ده، تمامیله آیری نتیجه لره چاتماق اولور.

زمانیندا کیچیک ارمنستان دا ایکی یوز مین ده ن آرتیق یاشایان آذری لرده ن، کوتله وی سورگون لر نتیجه سینده بو‌ گون بیر اثر علامت قالمادیغی حالدا، بو گون گورجوستان دا اوچ یوز مینه یاخین آذری یاشاماقدادیلار.

اؤلکه نفوسونون یوزده آلتی و یا یئددی سینی تشکیل ائده ن آذری لر، بو گون گورجوستانین کولتور، سیاست و اقتصادیاتیندا مهم‌ رول اویناماقدادیلار و گوجورستان حکومتی آذربایجانلی لارین اؤلکه نین سیاست و اقتصادیندا داهادا آرتیق رول اویناماسی اوچون، مختلف پروژه لری حیاتا‌ کئچیرمکده دی.

گورجوستان آذری لری، آذربایجان و گورجوستان آراسیندا معنوی و مادی بیر کؤرپو اولاراق، زنگین قونشوسو اولان آذربایجان‌ جمهوری سینین منطقه ده آپاردیغی نهنگ پروژه لرینده ن، گورجوستان اؤلکه سینین فایدالانماغیندا رول اویناماقدادیلار.

 

*ارمنی لرین قیامی و عثمانلی اردوسونون بو سیلاحلی قیامی باسدیرماسی نتیجه سینده اؤلن ارمنی لرین سایی تخمینا اون‌ مین‌ نفر اولموش، لاکن سورگون مسیرینده آجلیق و خسته لیک ده ن‌ اؤلنلرین سایی نئچه یوز مین نفر اولمالیدی.

ارمنی قایناق لارینین ادعاسینا گؤره بیر ایل و نئچه آی دوام‌ ائده ن بو سورگون ده، اؤلن ارمنی لرین سایی آزی ایکی میلیون نفر دی، لاکن بیر چوخ‌ معتبر تاریخچی لر و بین الخالق اورگانیزاسیونلار اؤلنلرین سایی سینین دؤرت - بئش یوز مین نفر اولدوغو قناعت ینده دیلر‌.

بو فاجعه نی آراشدیرماق و بو تاریخی قارا لکه نین مسبب لرینی اورتایا چیخارماق و یوز ایللیک تورک - ارمنی اختلاف و چاخناشمالارینا سون قویماق اوچون، کئچن‌ اوتوز ایل ده تورکیه جمهوریتی نین حاکمیتی طرفینده ن معین تشبث لره ال آتیلمیشدیر. خصوصیله تورکیه جمهوریتی نین بیرلشمیش اوروپادا عضو اولماق مذاکره لرینین باشلانماسیندان سونرا، بو بحث لر داهادا جدی لشمیشدیلر.

تورکیه جمهوریتی بو فاجعه نی آراشیدیرماق اوچون، مختلف اؤلکه لرده ن تاریخچی لر، علم آداملاری و دانشمندلرینده‌ن عیبارت بیر کمسیونون یارانماسینی تکلیف و پیشنهاد ائتمیشدی. بو تکلیف اساسیندا تورکیه دؤولتی گیزلی آرشیولرینی آچماق ایله بو کمسیونون آراشدیرمالارینا یول وئرمه لی اولاجاقدی.

تاسفله بئله بیر تشبث لرین بو گونه کیمی بؤیوک بیر نتیجه سی اولمامیشدی.

بیر چوخ‌ انگل لر نزدینده، ارمنستان جمهوریسی نین حاکمیتی و پرده دالیندا اوتوران فرانسا دؤولتی بو ایشین قاباغا‌ گئتمه سینی ایسته میرلر.

بین الخالق مجامع ده، اورگانیزاسیونلاردا و بیر چوخ‌ اؤلکه لرده آلمانلیلارین یهودیلره قارشی آپاردیقلاری «هولوکاست» ین اوینادیغی رولو، ارمنی ناسیونالیست لری اوچون ده، تورکلرین طرفینده ن ارمنی لره قارشی حیاتا کئچیریلمیش «گئنوسید» اوینامالیدی.

بو حادثه لر بو ایکی ملت اوچون بیر عثمان کؤینه کی اولاراق، ‌«مظلومیت»، «هر زمان ‌حقلی اولماق» و هر نه اولورسا، اولسون یهودی لر و ارمنی لر هر زمان «قوربان» دیلار مؤتوس و افسانه سی نین یارانماسینا مساعد بیر زمین‌ حاضیرلاماقدادیلار.

اونون‌ اوچون آمریکا بیرلشمیش ایالت لری باشدا اولماقلا، بیر چوخ غربی اؤلکه لر و قسما دونیا اجتماعیاتی یهودی لرین فلسطینلی لره و عربلره قارشی آپاردیقلاری جنایتلره و بربرلیگه گؤز یومدوقلاری کیمی، اوتوز ایل عرضینده ارمنی لرینده آذربایجانلیلارا قارشی آپاردیقلاری قتلعام، سورگون، ترور و تضییق سیاستینه ده گوز یومموشدورلار.

عین زماندا ارمنی لرین آنادولو تورپاقلاریندان‌ سورگون اولماسیندا عثمانلی دؤولتی نزدینده بیرینجی دونیا ساواشیندا ارمنی لری عثمانلی اردوسونون آرخاسیندا قیاما تشویق و تحریک ائده ن روسیه، ایستانبولو اشغال ائدیب و عثمانلی پادشاهی نین الیله الده قاییرما تحت الحمایه بیر دؤلت یاراتماغا چالیشان‌ انگلستان و قورتولوش ساواشیندا مصطفی کمال آتاتورکون رهبرلیگی ایله یارانان قوای ملییه یه قارشی «ارمنی لژیونی» آدلانان ارمنی چته لرینی سیلاحلاندیریب و سفربر ائده ن فرانسا و یونان دؤولت لرینین ده بو آرشیولرین آچیلماسیندا ماراخلاری اولماغینا اینانمیرام.