نوبلچی‌لر ایله باش باشا قُشماق اُلارمئ؟…

ممدعلی 

 سُن گونلرده بیر پارا فارس دیل‌لی سایتلاردا (ایران امروز، ایران قلوبال، و گویا)   دِمُکراتلاشما  ایشی، قاباقلار گؤرونمه‌میش اِله بیر اؤلچویه چاتئب کی، انقلابدان سُنرا،- ۱۳۵۷نجی ایلین انقلابئ- شاهئن و شاهلئغئن دِوریلمه‌سی گیجه‌للنمه‌سینده‌ن  باش آچا بیلمه‌ین شاهچئلار، قاباقکئ انصافسئزلئق‌لارئ و قانونسوزلوقلارئ یاسالاماق اوچون سولانمئش میدان تاپئبلار. بِله بیر دؤشه‌مه‌ده، ۲۳ ایل بوندان قاباق نوبل صُلح جایزه‌سی آپاران خانئم شیرین عبادی‌نین آدئنا و یادئنا بیر نِچه یازئ گؤزومه ده‌یدی.

دُغروسونا دوراندا دا، بو ایش بیر نِچه آدامئن امضاسئ ایله، خانئم شیرین عبادی‌نین نوبل صُلح جایزه‌سینی دالئ آلماق ایسته‌یی، نوبِل کُمیته‌سینه خطاباً یازئلماسئ ایله باشلانمئشدئ.

دوشوندویومه گؤره ده، بو ایشین نی‌یه‌سی بو ایمیش کی، صُلح جایزه‌سی آلان بیر خانئم، یانئ بو خانئم، بیرلشمیش آمریکا دؤلت‌لری‌نین ایرانا نظامی حمله اِتمه‌سینه سارئ چئخئب و بیر حسابا اُنو یِرینه یِتیرمه‌یه چاغئرئب، و بو ایش صُلح نوبلی جایزه‌سینی آپاران بیر آداما یاراشان دگیلمیش.

البته خانئم عبادی بونو بیرده‌ن بیره، و خافاخافدان اُرتالئغا آتمایئب. یانئ اُنون  بو سؤزو، روزگارئن گِدیشی، اُنو محمدرضاشاهئن اُغلو رضا پهلوی‌نین  یانئنا (قوللوغونا؟) «دلالت» اِده‌ن دن سُنرا، و  گِچید دؤرو آدلانان، و بللی اُلمایان گله‌جک بیر زماندا، حقوقی بیر کُمیته‌نین باشچئسئ اُلماسئ «حؤکمونو » آلاندان سُنرا باش وِرمیشدی.

بو نِچه نفر امضالایان عریضه‌دن سُنرا، شاهچئ‌لار طبیعی اُلاراق، «حؤکم» آلان خانئم عبادی دن حمایت اِتمک اوچون بیر نِچه یازئ بوراخئبلار، و یوخارئدا آدئ چکیلن سایتلارئن سولانمئش میدانلارئندا «انتشار» اِتدیریبلر. دالئسئنجا دا بابالارئ رضا پهلوی، گؤزنو آغاردئب ، و خانئم عبادی‌یه حمله اِده‌نلری تُپارلایئب. و بونلا یاناشئ خانئم عبادي ایله گؤروشدویو فُتوقرافئ‌دا- یِکه‌پر گؤرونن رضاپهلوی و خئرداجا خانئم عبادي-  سایتدا، آغلئ قره‌لی یُخ، ایندی‌لر اُلدوغو کیمی تامام رنگی، چاپ اِدیلیب، و شرح وتفضیلات دا یازئلئبدئ.

 بو چال‌هاچالئ گؤره‌نده، من خانئم عبادی‌یه، یا رضاپهلوی‌یه  یُخ، نوبِل جایزه‌سینه دوشوندوم.  بونون اوچون ده گدیب آختاردئم و گؤردوم دوزدوکی، نوبل کمیته‌سی همیشه دِدیگی کیمی، سیاسته گیرمه‌دن، صُلح جایزه‌سینی صلح یُلوندا چالئشان اینسانلارا، یا هرده‌ن ده بیر مؤسسه‌یه باغئشلار.

آمما صلح اوچون چالئشمایا دا، سیاسته قارئشماق دان باشقا، آیدئن بیر زاد گؤزه گؤرونمور. یانئ صلح اؤزو، ساواش کیمی، بیر سیاسی مطلب دیر. و صلح جایزه‌سی آلانلار، هامئسئ دا اُلماسا، هامئسئنا یاخئن بیر سایدا، سیاسی آداملاردئ.

۲۱نجی یوزایل‌لیگه باخاندا، گؤروروک بوراجان ایکی آمریکا پرزیدنتی جیمی کارتر و بارک اوباما، و آیرئ بیر آمریکا پرزیدنت معاونی «آل‌قُر»، بیر آیرئ سیاسی آدام، کوفی عنان کِچمیشده بیرلشمیش ملت‌لر تشکیلاتئ باشچسئئ ، محمد البرادعی آتم انرژیسی آژانسی رئیسی بولاردان دئر.

بو آرادا آمما، صُلح نوبلی جایزه‌سی آلان خانئم‌لارئن سایئ ، اؤزلویونده گؤزه گلن بیر سای دئ. آسیادان، آفریکادان اُلان بو خانئملارئن هامئسئندان خبریم یُخدو. آمما بین‌الملل مطبوعاتدا بیر نِچه‌سی‌نین خبری آرتئق‌راق یایئلئب کی، اُلاردان بیری خانئم «اونق سان سوکی» برمه‌لی خانئم (۱۹۹۱)،   و خانئم شیرین عبادی (۲۰۰۳)  [و خانئم نرگیز محمدی ایراندا زیندانا  ساُلئننمئش نوبل‌چی (۲۰۲۳)] و لاپ سُنو خانئم «ماریا کُرینا ماچادُو» ونِزوئلالئ خانئم دئ.

بو یازئدا دانئشدئغئمئز خانئم عبادی، دِدیگیمیز کیمی، ایگیرمی ایلده‌ن آرتئق نوبِلی آلماقدان سُنرا، آدئ تازاشدان دیل‌لره دوشوب و فارس دیل‌لی سایت‌لاردا اُنا گؤره دانئشئلئر.

بو اوچ خانئمئن بیربیرینه  یاخئنلئغئ و اُخشارلئغئ  اُلمادئغئ ایله – هره‌سی دونیانئن بیر بوجاغئندان (برمه‌لی، ایرانلئ، ونزوئلالئ) -  هر اوچو ده اؤز اؤلکه‌لرینده یُلا وِریلمه‌مه‌سی اوچون بیربیرینه تای دئلار.

برمه‌لی خانئم نوبل آلاندان سُنرا اؤز اؤلکه‌سینده انتخاباتدا سِچیلیب ایش باشئنا گلنده‌ن سُنرا، نظامئ‌لارئن بویروغو و شئلتاغئنا یُل وِریب و ایش بیر یِره چاتئب کی، برمه‌دن اِشیکده اُلان آیرئ ملت‌لرین، ایللاه دا اوروپادا چالئشقان صلح آداملارئ، اِنون بو حره‌کت‌لرینده‌ن اِله اینجی‌ییب و بِزیکمیشدیلر کی، اُنون صلح نوبلی جایزه‌سینی گِری آلماغا دا سسلرینی اوجالتمئیشلار. ایشین دالئسئنئ، نظامئ‌لارئن شیره‌یه باتمئش دیشلری، توتدوقلارئنئ  بوراخمایئب و بوخانئما ۲۰۲۲ده اُتوز اوچ ایل زیندان کسیب و اُنو گیزلین بیر یِرده ساخلایئبلار.

لاپ سُنونجونوبل آپاران خانئم ماریا کُرینا ماچادُو دا کی، جایزه‌نی آلماق اوچون نُروِژه گِتمه‌یه جیمزباندي، و چُخ احتمال‌لا «سیا»نئن یاردئمئ ایله ونزوئلادان قاچئردئلدئ، و جایزه‌نی آلاندان سُنرا واشینقتُن شهرینه گِدیب و پرزیدنت ترامپئ اؤزونده‌ن آرتئق یارارلئ سایماسی اوچون، مدالئنئ بو یاشلئ قُجا اوشاغا وِریب، و اِله باخئشلارلا اُنو سوزوردو کی، لِیدی هاميلتونون لُرد نِلسونا باخماغئنئ یارئ‌دا قُیوردو !.

بیزلرده دب دیرکی، پای گؤنده ره‌ن اِوین قابئنئ بُش قایتارمازلار. گویا واشینقتُن‌دا بونو بیلمیردیلر و ماچادُو خانئمئن قابئنا ونِزوئلادا پرزیدنت‌لیک قُیولمادئ.

 جلال آل‌احمد (انقلابدان قاباق آدلئم و آزادلئق سِوه‌ن یازئچئ)  «خسی در میقات» کیتابئندا دا گلدیگی کیمی، گِجه‌نین بیر زمانئ، اؤزونو گِجه‌نین سس‌سیزلیگینه تاپشئراراق، بیر استحاله‌‌یه توتولموشدو.

ایندی بِله توتا بیلمک اُلا بیله‌رکی، اُ اوچونجو خانئم، یانئ شیرین عبادی خانئم دا، نوبلچی اُلاندان ۲۳ ایل سُنرا،  بیر استحاله‌یه چاتئبدئر. یانئ خانئم شیرین عبادی، ساوادسئز بیر خانئم اُلمادئغئ اوچون، و انقلابدان بری، بو اوزون، و ایندی چاتدئغئمئز زمان بُیوندا دوشونره‌ک و تاریخی یادئنا سالاراق ، مقاله‌لری اُخویاراق، اُنونلا،  بونونلا دانئشاراق، و بو حکومتین ایش باشئنا گلدیگی و ایشینه دوام اِتدیگی سیاست‌لر هامئ‌نئن گؤزو قاباغئندا اُلدوغو ایله، بو نتیجه‌یه چاتئبدئر کی اسلام دینی دوزه‌لنده‌ن بری، هِچ بیر دینی خلیفه‌لیک- حکومت : اموی‌لر، فاطمی‌لر، عباسی‌لر، عثمانلئ امپراتورلوغو، اؤز موسورمان خلقی‌نین قالخئشماسئ ایله آرادان گِتمه‌ییب، و هامئسئ خارجی بیر دؤیوشده تاریخه تاپشئرئلئب. لاپ اوزون سوره‌ن و حِشمت‌لی خلیفه‌لیک هلاکوخان موغولون یوروشو اُلماسایدي، هله ده حکومتینه دوام اِتدیره بیله‌رمیش.  بِله‌لیک‌له صلح سِوه‌ر بیر خانئم، اؤز خیالئندا ، چاره‌سیزلیکده‌ن ایندیکی حکومتی سالماغا ، آیرئ بیر یُل گؤرمه‌ین، اؤزونو بو استحاله‌یه بوراخئب، یانئ صلح سِوه‌ر بیر آدامدان، آمریکانئ میدانا گیرمک چاغئرئشئنا ده‌ییشیلیب، یا استحاله اِدیب، و درین بیر نفس آلئبدئ.

اُلا دا بیله‌رکی، اِشیتدیگیمه گؤره، اؤزو، ملی مذهبی‌لرده‌ن اُلدوغو گِچمیشی ایله، قدیم زمانلاردا بایرام اُلان ساعاتدا آقا راشد آددا بیر ماللانئن رادیودا  اُخودوغو  «حوّل حالنا اِلی احسن الحال» دوعاسئ یادئنا دوشوب و بیله‌سینه تُختاقلئق وِریبدیر.

هله بو بیر حالدا اُلوب کی، اُ خلیفه‌لیک‌لرین آنجاق  قورو احکاملارئ وار ایمیش. اُطیعوللاه و اُطیع الرسول، و اولوالامر منکم، جهنم ادوندان ، ویل قویوسوندان قُرخوتمالارئ وارئمئش. ایندی آمما، لامپا یاغئ‌نئن بره‌کتینه همی انرژی، همی ده یاغلاماق امکانئ الده اُلماسئ،  چتین‌لیک‌لری سوروشگن و حتی زویولداق اِدیری.   دا بونا بیری‌نین سؤزو اُلا بیلمه‌ز. مشدی عبادئن غزه‌تچیسی پول سؤزو گله‌نده دِییردی کی : یازارام، یاخچئ دا یازارام !

آمما بو استحاله‌ده بیر زاد اونودولوب. اُ دا بو دور کی، عباسی‌لری سالماغا هلاکوخان و عثمانلئ خلافتینی سالماغا فرانسا انگلیس فُشونوگره‌ک اُلان حالدا، فقیه ولایتینی سالماغا، ترامپ، هفته‌خیال‌لئغئ ایله، اُلدوقجا نایِِتیک  و بعضی واختلار دا گولونج گؤرونور. احکام، و لامپا یاغئ دا ایکیسی بیر یِره یئغئشاندا، هِچ کیم بیزه باتانماز؛ استحاله تلفوظو ده، بیر آز اوزاتمالئ گؤرونر. معجز شبستری دِمه‌میشدی : عباده‌ت قئلمارام من چای وقلیان اُلمایان یِرده؟

بس نِجه اُلور کی، اوچ خانئم، اؤزو ده بیر حسابا، هر اِوده اُلدوغو اِو خانئمئ یُخ، سِچیلمیش بیر خانئم اُلا،کی، معین بیر حدّه چاتمامئش نوبِل جایزه‌سی آلماغا چاغرئلماز؛ نی‌یه ده‌ییشیر، نه استحاله‌سی دیر بو؟

بیزیم شهرده تجروبه اوزو ایله بعضی زادلارئ، بعضی آداملار یا اِولر، یانئ فامیل‌لر یِرینه یِتیرمکده‌ن چکینه‌رلر ؛ و بونا دوشه‌ر دوشمه‌ز دییه‌رلر. بو ایشلرده‌ن : تورشو قُیماق، جوجه باسدئرماق، سیرکه قُیماق، قُوورمالئق قُیونون دریسینی قُیون کسه‌نه وِرمک کیمی زالاردئ سایماق اُلار. بیزیم اؤز اِویمیزه تورشو قُیماق دوشمه‌زدی، و تورشونو آیرئ قُنشونون اِوینده قُیوب تورشو اُلاندان سُرا گتیره‌رديلر. آمما حیه‌تیمیزده همه‌شه اُن اُن‌بِش جوجه آتئلئب دوشه‌ردی.

ایندی گؤره‌ک نوبِل جایزه‌سی‌نین ده دوشه‌ر دوشمه‌زی وار؟ بیر نوبِلچی‌نی آمریکانئن آغ اِوینه چاغئرئب عکس تفصیلات وِره‌نده، آیرئ بیر نوبِلچی نرگیز محمدی زینداندا گون ایشئغئ گؤرمه‌یه، و برمه‌ده اُ بیریسی ۳۳ ایل حبس آلا؟. نه اوچون آیرئ نوبِل آلانلار فیزیک‌ده، شیمی ده، طب ده، اده‌بیاتدا حبسه دوشمورلر؟ نه اوچون صلح نوبلی آلان آقالار دا حبس اُلونمورلار؟ نی‌یه کوفی عنان یا جیمی کارتره هِچ کیم بیر پولچوک بند اِله‌ییب نوبلینی الینده‌ن آلماق فیکرینه دوشمه‌دی؟

یانئ نوبل حبس‌لری آنجاق خانئملارئن پایئ دئر؟ اؤزو ده بیر پارا خانئملارئن؟ بیر پارا داغلئق اؤلکه‌لرین، خانئملارئ؟ آنجاق بو خانئملارا نوبل دوشمور؟ نی‌یه قدیم نغیل‌لرده دِییلن کیمی، ملیک ممد قارانلئق دونیادان ایشئق دونیایا آتئلان کیمی، صلح نوبلی آلانلار دا ایشئق دونیادان قارانلئق دونیایا آتئلئرلار ، اؤزو ده نغیل‌لرده یُخ، دُغوشدان دونیادا؟

گؤره‌سن ۲۳ ایل اُتوروب گؤزله‌ییرمیشلرکی خانئم شیرین عبادی بیر سهو آددئم گؤتوره، تؤکوله‌لر باشئنا، و اُ یازئق دا اؤز باشئنا فئرلانئب بیلمه‌یه نه اِله‌سین، و روزگارئن اِوی یئخئلسئن، تیفاغئ داغئلسئن کی، بونا بیر «هل من ناصر ینصرنی» دییه‌ن اُلمادئغئندان، شاهئن اُغلو ایشینی، گوجونو، اُ یِککالئقدا گچید دُسیه‌سینی  بوراخئب، گؤزونو آغاردا و اُلارئ قُرخودا؟

ماریا کُرینا ماچادُو خانئم نوبل آلاندا ساغدان سُلدان گلن دانلاقلار، متَل آتماقلار اُرتایا چئخاندا آدام بِله بیله‌ردی کی بو خانئملار چون آرواد طایفاسئ‌دئلار، میزوژین‌لر، یا شاهنامه‌نین دیلی‌جان دِسه‌ک، «زن و اژدها هر دو در خاک بِه»لر میدان سولاماغا باشلایئبلار.

آمما بونلار دوشه‌ر دوشمه‌زلیکده‌ن، یا میزوژین‌لیکده‌ن اُلماسا، گؤردوکلری ایشلرده‌ن، یاناشدئغئ کیمسه‌لرده‌ن اُلا بیله‌رمیش؟ سن دُستووو باب اِله، من ده دِییم هابِله؟  یانئ خانئم اونقون برمه نظامئ‌لارئنا سؤیکه‌نمه‌سی، مادام ماچادُنون ترامپ جنابئنا بیر یانلئ دخیل دوشمه‌سی، و خانئم شیرین عبادی‌نین شاهئن اُغلونا یاخئنلاشئب سورتونمه‌سی، یانئ اوست اوسته، بونلارئن گووه‌ندیگی یا یؤنه‌لدیگی حضراتئن نِیبتی بولارئ دا کامئنا چکیب؟،  صلح سِوه‌ر نوبل آلمئش بیر خانئمدان، نوبِلینی قایتارماغا چاغرئلان بیر خانئما دؤنده‌ریر؟

خانئم عبادی دن باشقا ایرانلئ خانئم‌لار، اُندان جوان و اُندان یاشلئ‌لارئ،  واردئر کی، خانئم عبادی‌دن قاباق، بلکه ده چُخ قاباق رضا پهلوی کی یُخ، پهلوی‌لیک طره‌فینده ایمیشلر و دایانئبلار دا. آمما هِچ کیم اُلارا ساتاشمایئب، خانئم عبادی ده نوبل آلماسایمئش بوخانئملاردان بیری اُلا بیله‌رمیش ؛ نه آرتئق نه اسگیک.  آمما چون بو خانئم نوبلی یا نوبل‌لیگی اؤزو ایله آپاردئغئنا گؤره، و گِچید دؤرو دیواندا اُلا بیله‌جه‌یی، اُنون اوچون بیر سرمایا یا اعتبار گتیره‌بیله‌رمیش ایش باشقالاشئب.. بونا گؤره ، نوبلی قایتارماق عریضه‌سینی امضالایانلار اُنو قایتارماغئ و «اهره‌من‌لر مالیک مولک سولیمان اُلماسئنئ» قاباقلاماق ایسته‌ییبلر.

بیر ده رضا پهلوی، اؤزونو هارادا، هانسئ یِرده، هانسئ مقامدا گؤرور، تورکوسو،  اؤزو نِچه‌دن بیر سایئلئر کی، هله بیر آیرئسئنا دا دومانلئ بیر گله‌جکده، بولانئق بیر گِچید دؤرانئندا اُلا بیله‌جک بیر کُمیته‌یه [مثلاً ایندی‌نین، هله ده یئغئشئلمامئش انقلاب محکمه‌سینه تای ؟] باشچئسئ کیمی پُست دا ، مقام‌ دا، مسئول‌لوق دا یُخ، بلکه حؤکم وِرسین؟ حؤکمو حاکیم وِره بیله‌ر. بو، هله بیرنیمکتده ده اه‌یله‌شمه‌دیگی ایله بله حؤکم وِریر، گؤر یوخودا  الینه بیر ایش دوشسه، نِجه «امر میکنیم» بویورا بیله‌ر.

خانئم عبادی سؤزونه قِییده‌نده بونو دا دِمک ایسته‌ر کی، اُنون «حؤکمو» وِریلن زمان، ایرانلئ محفل‌لرین بیر پاراسئندا کاباب قُخوسو دویولورموش، و بیر نِچه آیرئ وطنداش دا ، کیمیسی شاعیر مسلک، کیمیسی ادیب، و یا آیرئ صنعت و ایش یی‌یه‌لری بو حؤکم وِره‌نله  سالدئران عکس‌لرده‌ن گؤتوتدوروب و چاپ اِتدیرمیشلر. اُنلارا دا، بیر پاراسئنا اعتراض‌لار، بیر پاراسئنا گیلِی‌لر یایئلمئشدئ : فیلانکس بیز سنی بِله بیلمیردیک، بس ایندی‌یه کیمی نِجه آیرئ سؤزلر دِییردین ، و …دا هارا یِتیشه‌جک ! آمما اُنلارئن هِچ بیر‌ی‌نین نوبلی اُلمادان، حؤکم وِره‌ن رضا پهلوی‌ اوچون گتیردیگلری  فایدا، اِله بته‌ر بیرزاد سایئلمازدی.  بونلارئن ایشینی  بیر ته‌هر اسلامی بیعت کیمی ده سایماق اُلار. هله‌لیکده عیبی یُخدور؛ آمما قُرخ اُگونده‌ن کی، «بو گِجه بیعت پُزولدو آشنالار گِتدیلر؛ قُیدولار  پیغمبر  اُغلون بیوفالر گِتدیلر» کیمی

بیر گِجه بیعت  پُزولدو بیعتی‌لر گِتدیلر؛ قُیدولار ممدرضا اُغلون اکیلدیلر...

ممدعلی